Istorija

 

Istorija je društvena i humanistička nauka koja proučava prošlost ljudskog društva. Dobila je naziv po grčkoj reči istoria, što znači “znanje stečeno slušanjem i raspitivanjem”. Pojam istoria Grci su kasnije proširili na poznavanje prošlih događaja, a zatim i na izlaganje zbivanja iz prošlosti. Zadatak istorije kao nauke jeste da na osnovu pouzdanih dokaza, do kojih se dolazi proučavanjem istorijskih izvora, tačno opiše i objasni razvoj ljudskog društva u prošlosti. Ona treba da odgovori na pitanja šta se dogodilo, gde, kada, kako i zašto, da uoči uzroke i posledice nekog događaja ili pojave. “Ocem istorije” smatra se Herodot, grčki istoričar iz Halikarnasa koji je živeo u V veku pre n. e. Leopold fon Ranke, nemački istoričar iz XIX veka, osnivač je moderne istorije bazirane na izvoru informacija.

 

Istorijski izvori

Do podataka o prošlim vremenima istoričari dolaze na osnovu istorijskih izvora. To su ostaci prošlosti koji se dele na:

1) pisane izvore – tekstovi zapisivani na kamenu, glinenim pločicama, papirusu, pergamentu, papiru ili nekom drugom materijalu; danas se pisani izvori uglavnom čuvaju u arhivima i bibliotekama;

2) materijalne izvore – predmeti koje su ljudi tokom svog života koristili (oruđa, oružja, posuđe, odeća, nakit), građevine koje su podizali (kuće, hramovi, spomenici, mostovi), umetnička dela koja su stvarali (skulpture, slike, tapiserije); materijalni ostaci čuvaju se u različitim muzejima;

3) usmena predanja – neki događaji mogu da se prenesu i usmenim putem, kroz priče, pesme, mitove, legende ili poslovice; to je najmanje verodostojan izvor;

4) audio-vizuelne izvore – savremeno doba ljudima je omogućilo da tragove svog postojanja zabeleže i pomoću zvučnih, filmskih, video i kompjuterskih zapisa: ploče, kasete, fotografije, filmovi; pojavljuju se krajem XIX veka.

 

Periodizacija istorije

Prošlost koju istoričari pokušavaju da rekonstruišu menjala se i razvijala jer su se menjali i načini privređivanja, međuljudski odnosi, verovanja, kultura, svakodnevni život. Zbog tih razlika istoričari prošlost dele na manje celine, kako bi je lakše proučili i razumeli. Ta podela nije slučajna, već je načinjena na osnovu posebnih odlika koje jedan period razlikuju od drugog. Celokupna istorija ljudskog društva deli se na četiri perioda:

1) stari vek ili antičko doba – od pojave prvih pisama (oko 3250. pre n. e. u Egiptu) do pada Zapadnog rimskog carstva, 476. godine;

2) srednji vek – od pada Zapadnog rimskog carstva do pada Carigrada pod tursku vlast, 1453. godine (ili do pronalaska Amerike, 1492. godine);

3) novi vek – od XV veka do početka Francuske revolucije, 1789. godine;

4) savremeno doba – od Francuske revolucije do danas.

Pronalazak pisma bio je velika prekretnica u istoriji ljudskog društva. Vreme pre pronalaska i upotrebe pisma naziva se preistorija, dok se vreme posle pronalaska pisma zove istorija. Preistorija nije predmet proučavanja istoričara već se njome bave druge nauke.