Dogodilo se…

 

  • 21. april 753. pre n. e. Romul je, prema istoričaru Marku Terentiju Varonu, osnovao Rim.

 

  • 13. septembar 490. pre n. e. Na istočnoj obali Atike kod Maratona Atinjani su pobedili deset puta brojniju vojsku persijskog cara Darija. U bici su poginula 192 grčka vojnika, a Persijanci su imali oko 6000 mrtvih. Vest o pobedi u Atinu doneo je glasnik Filipid, pretrčavši 40 km, nakon čega je umro od premora. Po tom događaju se u modernom vremenu zove najduža trka u atletici – maraton (42,195 km).

 

  • 9. avgust 480. pre n. e. Posle trodnevne bitke u Termopilskom klancu i herojskog otpora Grka pod komandom spartanskog kralja Leonide, persijska vojska kralja Kserksa I izvojevala je pobedu.

 

  • 12. jul 100. pre n. e. Rođen je rimski vojskovođa, pisac i državnik Gaj Julije Cezar. Vojnički se proslavio osvajanjem Galije (današnja Francuska i Belgija). Posle pobede nad svojim suparnicima postao je diktator Rima. Njegovi zapisi iz galskih ratova spadaju u remek-dela stare rimske književnosti. Uveo je julijanski kalendar, kojim se i danas služe neke pravoslavne crkve.

 

  • 10. januar 49. pre n. e. Julije Cezar je izgovorio čuvenu rečenicu Alea iacta est („Kocka je bačena”) i zatim prešao reku Rubikon (između Galije i Italije), što je označilo novo razdoblje u istoriji Rimskog carstva – počeo je građanski rat protiv Pompeja i Senata, koji je završen uvođenjem Cezarove diktature.

 

  • 28. septembar 48. pre n. e. U Egiptu je ubijen Gnej Pompej Veliki, jedan od najvećih rimskih državnika i vojskovođa, koji je 69. pre n. e. ugušio Spartakov ustanak, a 61. pre n. e. osvojio Jerusalim. Rimski senat izabrao ga je za konzula 52. pre n. e., a vlast je izgubio nakon poraza od Gaja Julija Cezara u bici kod Farsale, posle čega se sklonio u Egipat.

 

  • 1. januar 45. pre n. e. Stupio je na snagu julijanski kalendar, kojim je Julije Cezar, prema savetima grčkog astronoma Sosigena, reformisao računanje vremena tako što je za početak godine odredio 1. januar umesto 1. marta. Papa Grgur XIII reformisao je taj kalendar 1582. godine, što je najveći broj zemalja prihvatio, a julijanski kalendar zadržale su srpska, ruska i još neke pravoslavne crkve.

 

  • 23. oktobar 42. pre n. e. Posle poraza koji su republikanskoj vojsci nanele snage Marka Antonija i Oktavijana, samoubistvo je izvršio Marko Junije Brut, jedan od vođa zavere u kojoj je ubijen Julije Cezar.

 

  • 13. oktobar 54. Otrovan je četvrti rimski car Klaudije. To je učinila njegova četvrta supruga Agripina Mlađa, da bi svog 17-godišnjeg sina Nerona postavila za cara.

 

  • 18. jul 64. Rim je u požaru, koji je prema legendi podmetnuo car Neron, izgoreo gotovo do temelja. Neron je optužio hrišćane da su podmetnuli požar i prognao ih iz Rima.

 

  • 9. jun 68. Rimski car Neron izvršio je samoubistvo pošto ga je Senat proglasio neprijateljem naroda i osudio na smrt.

 

  • 8. jul 70. Rimljani su u Judejskom ratu osvojili i razrušili Jerusalim. Ostao je samo zapadni zid velikog jevrejskog hrama – Zid plača.

 

  • 24. avgust 79. U erupciji vulkana Vezuva nestali su rimski gradovi Pompeja, Herkulanum i Stabija, a hiljade ljudi je poginulo. Pompeja je dobro očuvana ispod vulkanskog pepela i lave, pa je ostala kao svedočanstvo o životu i kulturi Rimljana toga vremena.

 

  • 8. avgust 117. Umro je rimski imperator Marko Ulpije Trajan, poslednji rimski car koji je vodio osvajačke ratove. Tokom njegove vladavine, od 98. godine, Rimsko carstvo je najviše proširilo svoje teritorije, a istoričari su procenili da je u njemu tada živelo oko 70 miliona stanovnika.

 

  • 3. septembar 301. Sveti Marin, poreklom sa Raba, osnovao je Republiku San Marino, najstariju danas postojeću republiku.

 

  • 25. avgust 325. U Nikeji je završen Prvi vaseljenski crkveni sabor, koji je sazvao rimski car Konstantin Veliki. Nikejski sabor osudio je različite jeresi, posebno aleksandrijskog sveštenika Arija, uspostavio doktrinu o Svetom Trojstvu i reformisao julijanski kalendar.

 

  • 11. maj 330. Konstantinopolis, sadašnji Istanbul, postao je nova prestonica Rimskog carstva. Nazvan je prema caru Konstantinu Velikom.

 

  • 11. maj 483. Kod Naisusa (sadašnjeg Niša) rođen je vizantijski car Justinijan I, poznat kao Justinijan Veliki. Upamćen je po kodifikaciji rimskog prava i velikim osvajanjima.

 

  • 16. jul 622. Abul Kasim Muhamed, osnivač islama, napustio je sa svojim pristalicama Meku da bi osnovao prvi centar nove vere u Medini. Istoričari smatraju da tim datumom počinje prva godina islamske ere.

 

  • 8. jun 632. Umro je osnivač islama Abul Kasim Muhamed.

 

  • 12. mart 641. Kineska princeza Ven Čeng udala se za vladara Tibeta, na osnovu čega je kasnije Kina polagala pravo na suverenitet nad tom teritorijom.

 

  • 14. avgust 1040. Škotskog kralja Dankana ubio je Magbet, koji je potom vladao Škotskom 17 godina. Magbetova vladavina, posebno način na koji je zaposeo škotski presto, inspirisala je Vilijama Šekspira za jednu od njegovih najpoznatijih drama.

 

  • 16. jul 1054. Zbog sukoba oko pitanja da li rimski papa ima primat među hrišćanskim poglavarima došlo je do raskola između rimske i carigradske hrišćanske crkve. Spor je kasnije doveo do „velike šizme” i stvorene su dve crkve – istočna pravoslavna i zapadna rimokatolička.

 

  • 15. avgust 1057. Ubijen je škotski kralj Magbet, koji je 17 godina ranije osvojio presto ubivši tadašnjeg škotskog kralja Dankana. Magbetova vladavina, posebno način na koji je zaposeo škotski presto, inspirisala je Vilijama Šekspira da napiše jednu od svojih najpoznatijih drama.

 

  • 28. septembar 1066. Normanski vojvoda Vilijam, budući engleski kralj Vilijam I Osvajač, iskrcao se sa vojskom kod Pevensija u južnoj engleskoj pokrajini Saseks i počeo osvajanje Engleske.

 

  • 25. decembar 1066. U Vestminsterskoj opatiji u Londonu normanski vojvoda Vilijam krunisan je za kralja Engleske, pošto je kod Hejstingsa potukao vojsku Harolda II, poslednjeg saksonskog kralja.

 

  • 16. novembar 1095. Na crkvenom saboru u Klermonu, Francuska, papa Urban II pozvao je crkvene velikodostojnike i svetovne vladare na verski rat protiv turskog plemena Seldžuka, koje je zauzelo Svetu zemlju u Palestini. Time je počela epoha krstaških ratova.

 

  • 15. jul 1099. Krstaši su u Prvom krstaškom ratu osvojili Jerusalim i razorili ga.

 

  • 2. avgust 1100. Engleski kralj Vilijam II, sin Vilijama I Osvajača, ubijen je strelom u šumi tokom lova.

 

  • 8. septembar 1157. Rođen je engleski kralj Ričard I Plantagenet, poznat kao Ričard Lavljeg Srca, junak srednjovekovnih legendi, jedan od vođa u Trećem krstaškom ratu. Vladao je od 1189. do smrti 1199. godine.

 

  • 29. decembar 1170. Engleski nadbiskup Tomas Beket ubijen je, po nalogu kralja Henrija II, pred oltarom Kenterberijske katedrale.

 

  • 2. oktobar 1187. Arapski vojskovođa i egipatski sultan Saladin preoteo je Jerusalim od hrišćana, što je 1189. izazvalo Treći krstaški rat.

 

  • 3. septembar 1189. Ričard I Plantagenet, poznat kao Ričard Lavljeg Srca, krunisan je u Vestminsterskoj opatiji u Londonu za kralja Engleske.

 

  • 3. februar 1194. Nemački kralj Henrik VI oslobodio je uz veliku otkupninu engleskog kralja Ričarda I Plantageneta, koga je na povratku iz Trećeg krstaškog rata 1192. zarobio austrijski vojvoda Leopold.

 

  • 14. septembar 1219. Proglašena je autokefalnost srpske crkve, čiji je prvi arhiepiskop postao Sveti Sava.

 

  • 25. jul 1261. Mihailo VIII Paleolog povratio je Konstantinopolj (Carigrad) i ponovo ga proglasio prestonicom Vizantije. Grad su 1204. osvojili krstaši, spalili ga i opljačkali, i zajedno sa Mlečanima proglasili ga prestonicom Latinskog carstva, a prestonica Vizantije premeštena je u Nikeju.

 

  • 30. mart 1282. U pobuni Sicilijanaca protiv francuske vlasti dignut je ustanak pod nazivom Sicilian vespers („Sicilijanska večernja”), a pod geslom Morte alla Francia Italia anela („Smrt Francuskoj od Italije”). Prema legendi, od početnih slova tog gesla nastao je čuveni naziv za italijansko udruženje kriminalaca – mafia.

 

  • 20. jul 1304. Rođen je italijanski pisac Frančesko Petrarka, najznačajniji prethodnik renesanse. Snažno je uticao na italijansku i svetsku književnost, uključujući dubrovačku književnost XV i XVI veka.

 

  • 23. avgust 1305. Vilijam Valas, vođa Škota u borbi protiv Engleza, obešen je u Londonu.

 

  • 22. mart 1312. Vatikan je raspustio monaški viteški red Templara, osnovan 1118. radi zaštite Hristovog groba.

 

  • 8. januar 1324. Umro je Marko Polo, najpoznatiji evropski srednjovekovni istraživač. Godine 1271. krenuo je iz Venecije ka Dalekom istoku, a njegovi doživljaji, zabeleženi u delu Knjiga svetskih čudesa, podstakli su pomorce evropskih zemalja da krenu u potragu za morskim putevima ka Dalekom istoku.

 

  • 14. avgust 1385. Pobedom u bici kod Alžubarote portugalske snage osujetile su invaziju kralja Kastilje Huana I, čime je osigurana nezavisnost Portugala.

 

  • 17. maj 1395. Kraljević Marko, najstariji sin i naslednik kralja Vukašina, poginuo je u sklopu turskih vazalnih jedinica u borbi protiv vlaškog vojvode Mirče.

 

  • 17. jun 1397. Danska kraljica Margareta I objedinila je pod jednu krunu Dansku, Švedsku i Norvešku.

 

  • 8. maj 1429. Predvođeni Jovankom Orleankom, Francuzi su probili sedmomesečnu opsadu Orleana, nateravši u bekstvo engleske osvajače.

 

  • 23. maj 1430. Burgunđani su, u Stogodišnjem ratu, u Kompjenju zarobili francusku nacionalnu junakinju Jovanku Orleanku i predali je Englezima, koji su je potom izveli na crkveni sud pod optužbom da je jeretik i veštica, i osudili na smrt. Spaljena je na lomači 30. maja 1431. godine.

 

  • 29. maj 1453. Posle duge opsade, Turci su osvojili Konstantinopolj (Carigrad), što je bio konačni kraj Vizantije. Turci su potom pobili sve branioce, uključujući poslednjeg vizantijskog vladara Konstantina XI Paleologa.

 

  • 17. jul 1453. U bici kod Kastijona Francuzi su postigli odlučujuću pobedu nad Englezima koja je dovela do okončanja Stogodišnjeg rata (1337–1453).

 

  • 22. maj 1455. Bitkom kod Sent Albansa u Engleskoj počeo je tridesetogodišnji Rat dveju ruža, između dinastija Lankaster i Jork.

 

  • 22. jul 1456. Hrišćanska vojska pod komandom erdeljskog vojvode Janoša Hunjadija, koji je u srpskoj epici poznat kao Sibinjanin Janko, u odlučujućoj bici, u kojoj su se posebno istakli srpski odredi, pobedila je turske snage koje su opkolile Beograd.

 

  • 3. februar 1468. Umro je Johan Gutenberg, pronalazač tipografije. Prethodno se bavio brušenjem dragog kamenja i proizvodnjom ogledala. Njegov izum označio je ogroman prelom u istoriji civilizacije – omogućio je masovno štampanje knjiga. Prvi je došao na ideju da izliva slova od metala i od njih sastavlja redove; usavršio je štamparsku mašinu i osnovao štampariju u rodnom Majncu. Prva knjiga odštampana njegovom tehnologijom jeste Biblija, 1455. godine, a do danas je sačuvano oko četrdeset primeraka, celih ili delimično. Gutenberg je prvu štampanu knjigu u boji, Majnciški psaltir, koja je štampana u crvenoj i crnoj boji, izdao 14. avgusta 1457. godine.

 

  • 3. maj 1469. U Firenci je rođen italijanski političar, pisac i istoriograf Nikolo Makijaveli, jedan od utemeljivača politikologije. Autor je čuvenog dela Il principe („Vladalac”), u kojem je izneo shvatanje da vladar ne treba birati sredstva da bi postigao cilj, iz čega je kasnije izveden pojam „makijavelizam”.

 

  • 19. februar 1473. Rođen je poljski naučnik Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema, jedne od najvećih prekretnica u istoriji nauke. Kopernikovo učenje bilo je u suprotnosti sa crkvenom naukom o Zemlji kao središtu svemira, zbog čega su mnogi njegovi sledbenici stradali kao žrtve katoličke inkvizicije. Katolička crkva zabranila je 1616. sva dela koja su se zasnivala na njegovom učenju, a zabrana je skinuta 1757. godine.

 

  • 8. septembar 1474. Rođen je italijanski pesnik Lodoviko Ariosto, autor viteškog epa Besni Orlando. Smatra se najvećim pesnikom italijanske renesanse.

 

  • 18. april 1480. Rođena je Lukrecija Bordžija, vojvotkinja od Ferare, kćerka pape Aleksandra VI, mecena umetnika i naučnika u vreme italijanske renesanse.

 

  • 22. avgust 1485. U bici sa trupama Henrija VII kod Bosvorta poginuo je Ričard III, engleski kralj iz dinastije Jork. Time je okončan Rat dveju ruža, a Henri VII postao je prvi kralj iz dinastije Tjudor.

 

  • 12. oktobar 1492. Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo otkrio je Ameriku, ali je do smrti, 20. maja 1506, verovao da je otkrio istočne obale Indije.

 

  • 4. januar 1494. Odštampan je Oktoih prvoglasnik, prva srpska štampana knjiga.

 

  • 3. maj 1494. Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo otkrio je ostrvo kasnije nazvano Jamajka.

 

  • 24. jun 1497. Džon Kabot, mletački moreplovac u engleskoj službi, otkrio je Kanadu i proglasio Severnu Ameriku posedom Velike Britanije.

 

  • 22. novembar 1497. Tražeći morski put u Indiju, Portugalac Vasko da Gama postao je prvi moreplovac koji je oplovio Rt dobre nade, na krajnjem jugu Afrike.

 

  • 23. maj 1498. Na lomači je spaljen italijanski dominikanski monah Đirolamo Savonarola, politički i verski reformator u Firenci.

 

  • 31. jul 1498. Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo otkrio je na trećem putovanju u Novi svet ostrvo koje je nazvao Trinidad.

 

  • 22. septembar 1499. Mirom u Bazelu okončan je Švapski rat između Švajcarske lige i nemačkog kralja Maksimilijana I, a Švajcarska je stekla nezavisnost.

 

  • 9. maj 1502. Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo isplovio je iz španske luke Kadiz na četvrto i poslednje putovanje u Novi svet.

 

  • 14. decembar 1503. Rođen je francuski astrolog Mišel de Notrdam, poznat kao Nostradamus, autor knjige Proročanstva. Bio je lični lekar francuskog kralja Šarla IX i dvorski astrolog Katarine Mediči.

 

  • 6. decembar 1507. Nemački kartograf Martin Valdzemiler objavio je prvu geografsku kartu novog kontinenta, kojem je dao naziv Amerika, prema latinskoj verziji imena italijanskog moreplovca Ameriga Vespučija – Americus.

 

  • 30. jul 1511. Rođen je italijanski slikar, arhitekta i pisac Đorđo Vazari, jedan od prvih teoretičara istorije umetnosti. Njegove biografije italijanskih umetnika od XIII do XVI veka glavni su izvor za proučavanje italijanske renesansne umetnosti.

 

  • 25. septembar 1513. Španski istraživač Vasko Nunjez de Balboa prešao je Panamski zemljouz i postao prvi Evropljanin koji je video Tihi okean.

 

  • 29. septembar 1518. Rođen je italijanski slikar Tintoreto, jedan od najvećih majstora XVI veka, čuven po veštini postizanja izuzetnih svetlosnih efekata. Imao je veliki uticaj na evropsko slikarstvo, posebno na impresioniste.

 

  • 9. jul 1519. Španski konkistador Ernan Kortes iskrcao se na obalu Meksičkog zaliva, gde je osnovao grad Verakruz i počeo osvajanje Meksika, koje je završio 1521. uništenjem Carstva Asteka. Zahvaljujući vatrenom oružju, nepoznatom domorocima, osvojio je Meksiko sa samo 700 vojnika.

 

  • 20. septembar 1519. Portugalski moreplovac Fernando Magelan isplovio je iz Sevilje sa pet brodova, predvodeći špansku ekspediciju u potrazi za novim pomorskim putem do „Ostrva začina”. Na Filipine je stigao 16. marta 1521, gde je poginuo u borbi sa domorocima (27. aprila 1521, na ostrvu Maktan). Posle tri godine, 6. septembra 1522, u Sevilju se vratio samo jedan brod, Viktorija, sa 18 članova posade. Tim putovanjem dokazano je da je Zemlja okrugla.

 

  • 10. decembar 1520. Nemački crkveni reformator Martin Luter javno je u Vitenbergu spalio bulu u kojoj mu je papa Lav X zapretio prokletstvom ako se u roku od 60 dana ne odrekne jeresi.

 

  • 6. septembar 1522. Španski moreplovac Huan Sebastijan del Kano prvi je oplovio oko Zemlje, vrativši se u Španiju brodom Viktorija sa samo osamnaest mornara, čime je okončao ekspediciju koju je Fernando Magelan započeo 1519. sa pet brodova i 265 mornara. Del Kano je preuzeo komandu kad su 1521. Magelana ubili filipinski urođenici.

 

  • 16. novembar 1532. Španski osvajač Fransisko Pizaro zauzeo je sa samo 200 vojnika grad Kahamarku u Peruu i pogubio cara Inka Atahualpu, iako je za njega bila isplaćena velika otkupnina.

 

  • 7. septembar 1533. Rođena je engleska kraljica Elizabeta I, kćerka kralja Henrija VIII i njegove druge supruge Ane Bolen. Za vreme njene vladavine (1558–1603) postavljeni su temelji buduće britanske imperije. Podržavala je razvoj nauke i umetnosti, a specifičan stil arhitekture iz njenog vremena, mešavina gotike i renesanse, nazvan je elizabetanskim stilom.

 

  • 6. jul 1535. Engleski humanista i pisac Tomas Mor pogubljen je kao izdajnik zbog neslaganja sa crkvenom politikom kralja Henrija VIII. Katolička crkva ga je proglasila za sveca 1935. godine. Autor je političko-filozofskog dela Utopija (1516), u kojem je izneo ideju o idealnoj ljudskoj zajednici.

 

  • 21. jul 1542. Kardinal Đovani Pjetro Karafa je u Rimu, sa ciljem borbe protiv protestantizma, uspostavio inkviziciju.

 

  • 24. maj 1544. Rođen je engleski lekar i fizičar Vilijam Gilbert, istraživač magnetizma i elektriciteta. Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet.

 

  • 29. septembar 1547. Rođen je Migel de Servantes, španski prozni pisac, pesnik i dramaturg, autor romana Don Kihot, remek-dela španske i svetske književnosti. Pisao je romane, drame, komedije, pripovetke i pesme.

 

  • 15. februar 1564. Rođen je italijanski astronom, fizičar i matematičar Galileo Galilei, čija su istraživanja postavila temelje modernoj mehanici i fizici. Pomoću teleskopa koji je sam konstruisao otkrio je četiri Jupiterova meseca (Io, Evropa, Ganimed, Kalisto), Saturnov prsten i pege na Suncu. Zalaganje za Kopernikov heliocentrični sistem dovelo ga je u sukob sa katoličkom crkvom, pa je njegov rad od 1616. bio pod nadzorom inkvizicije, a zabrana sa njegovih dela skinuta je 1757. godine.

 

  • 6. septembar 1566. Tokom opsade Sigeta, u trećem pohodu na Beč, umro je turski sultan Sulejman Veličanstveni. Tokom njegove 46-godišnje vladavine Osmansko carstvo dostiglo je vrhunac moći i najveće teritorijalno proširenje.

 

  • 27. decembar 1571. Rođen je nemački astronom, matematičar i fizičar Johan Kepler, koji je sa tri fundamentalna zakona o kretanju planeta dokazao Kopernikovu hipotezu o heliocentričnom sistemu.

 

  • 24. avgust 1572. U noći praznika Svetog Vartolomeja u Parizu je otpočeo pokolj hugenota (francuskih protestanata), u kojem je do septembra ubijeno oko 70 000 ljudi širom Francuske. Smatra se da je nalog za pokolje u „Vartolomejskoj noći” dala Katarina Mediči, majka francuskog kralja Šarla IX, u dogovoru sa papom Grgurom XIII.

 

  • 5. oktobar 1582. U Španiji, Portugalu i Papskoj državi u Italiji počela je primena gregorijanskog kalendara (nazvan po papi Grguru XIII, koji je izvršio reformu julijanskog kalendara), tako što je eliminisano deset dana, a 5. oktobar postao je 15. oktobar.

 

  • 10. april 1583. Rođen je holandski pravnik, pisac i humanista Hugo Grocije, osnivač nauke o međunarodnom pravu. Pripadao je „školi prirodnog prava” i dokazivao je neophodnost jednakosti ljudi pred zakonom. Takođe je tvrdio da su okeani opšte dobro i da pojedine zemlje nemaju pravo njihovog ekskluzivnog korišćenja.

 

  • 9. septembar 1585. Rođen je francuski državnik kardinal Rišelje (punim imenom: Arman Žan di Plesi de Rišelje), koji je kao svemoćni ministar inostranih poslova i rata kralja Luja XIII postavio cilj da Francusku učini prvom silom Evrope.

 

  • 28. jul 1586. Tomas Heriot doneo je iz Kolumbije prve krompire u Englesku. Krompir je u početku gajen kao ukrasna biljka, ali se zbog porasta stanovništva, ratova i gladi počeo širom Evrope upotrebljavati za ishranu. Smatra se da je njegova pojava spasla evropski kontinent od gladi.

 

  • 28. januar 1596. Umro je engleski gusar i moreplovac Frensis Drejk, prvi Englez koji je, od 1577. do 1580. godine, oplovio svet. Njegovi gusarski napadi na Špance bitno su doprineli engleskom pomorskom prestižu i kasnijem uspešnom zaposedanju kolonija, posebno u Severnoj Americi. Engleska kraljica Elizabeta I proglasila ga je za viteza 4. aprila 1581. godine.

 

  • 20. jun 1597. Umro je holandski polarni istraživač Vilem Barenc dok je pokušavao da nađe severoistočni pomorski prolaz iz Evrope u Ameriku. Po njemu je dobilo naziv Barencovo more na severu Evrope.

 

  • 17. februar 1600. Italijanski filozof, astronom i matematičar Đordano Bruno spaljen je u Rimu kao jeretik, na osnovu presude katoličke inkvizicije.

 

  • 15. jul 1606. Rođen je holandski slikar Rembrant Harmenson van Rajn, jedan od najvećih majstora u istoriji slikarstva.

 

  • 2. oktobar 1608. Holandski optičar Hans Liperšej prikazao je u Hagu prvi teleskop.

 

  • 10. jun 1610. Prvi holandski doseljenici iskrcali su se na ostrvo Menhetn, sada centralni deo Njujorka. Holanđani su 1626. za nekoliko bala tkanine i jeftinu bižuteriju otkupili ostrvo od Indijanaca i na njegovom južnom delu podigli naselje Novi Amsterdam. U septembru 1664. Englezi su zauzeli Novi Amsterdam, koji je kasnije nazvan Njujork, u čast vojvode od Jorka, budućeg engleskog kralja Džejmsa II.

 

  • 6. mart 1619. Rođen je francuski pisac Sirano de Beržerak, poznat po delu Drugi svet, u kojem je spojio političku satiru i naučnu fantastiku. Edmon Rostan ga je uzeo za glavnog junaka popularne komedije Sirano de Beržerak.

 

  • 21. jul 1620. Rođen je francuski astronom Žan Pikar, koji je prvi precizno izmerio stepen meridijanskog luka i omogućio tačnije izračunavanje poluprečnika Zemlje. Pokrenuo je 1679. astronomski almanah Connaissance des temps, koji i sada izlazi.

 

  • 8. jul 1621. Rođen je francuski pesnik i basnopisac Žan de La Fonten, član Francuske akademije. Pisao je basne veoma duhovito i poučno, a u poeziji je stvorio sopstvenu versifikaciju, majstorski mešajući najraznovrsnije stihove.

 

  • 19. jun 1623. Rođen je francuski matematičar, fizičar i filozof Blez Paskal. Konstruisao je jedan od prvih kalkulatora i znatno doprineo razvoju matematičkih teorija, posebno teorije verovatnoće.

 

  • 12. januar 1628. Rođen je francuski pisac Šarl Pero, autor zbirke bajki Vilinske priče, u kojoj su širom sveta poznate bajke Crvenkapa, Mačak u čizmama, Plavobradi i Uspavana lepotica.

 

  • 29. avgust 1632. Rođen je engleski filozof Džon Lok, jedan od utemeljivača empirizma i liberalističke filozofije, čije je delo presudno uticalo na razvoj evropske filozofske i društveno-političke misli.

 

  • 18. jul 1635. Rođen je engleski fizičar Robert Huk. Usavršio je mikroskop i eksperimentalno dokazao da se centar težišta Zemlje i Meseca kreće oko Sunca po elipsi. Formulisao je osnovni zakon teorije elastičnosti – Hukov zakon.

 

  • 28. oktobar 1636. U Kembridžu, u američkoj državi Masečusets, osnovan je koledž Harvard, najstarija visokoobrazovna institucija u SAD. Postao je univerzitet sa osnivanjem medicinske škole 1782. godine.

 

  • 24. novembar 1642. Holandski moreplovac Abel Janson Tasman otkrio je ostrvo južno od Australije i nazvao ga Van Dimenova zemlja, koje je kasnije njemu u čast nazvano Tasmanija. Tasman je 13. decembra iste godine otkrio još jedno ostrvo, kojem je dao ime holandske provincije Novi Zeland, ali se zbog straha od domorodaca Maora nije iskrcao.

 

  • 25. decembar 1642. Rođen je engleski fizičar, matematičar i astronom ser Isak Njutn, univerzitetski profesor u Kembridžu. Otkrio je opšti zakon privlačenja masa (zakon gravitacije), čime je počela nova epoha u mehanici i astronomiji.

 

  • 31. jul 1648. U borbi sa Turcima poginuo je proslavljeni srpski junak iz Ravnih Kotara Vuk Mandušić, uz Stojana Jankovića i Iliju Smiljanića najomiljeniji junak narodne uskočke epike.

 

  • 19. maj 1649. Prvi put je upotrebljen naziv „Komonvelt”, kojim je Oliver Kromvel označio englesku republiku.

 

  • 8. novembar 1656. Rođen je engleski astronom i geofizičar Edmond Halej. Bio je direktor Griničke opservatorije i kraljevski astronom. Napravio je prvu meteorološku kartu i izradio prvi katalog sjajnih zvezda južnog neba. Halej je 1705. dokazao da su komete viđene 1531, 1607. i 1682. godine zapravo ista kometa koja se periodično pojavljuje. Njemu u čast to svemirsko telo nazvano je Halejeva kometa.

 

  • 16. jul 1661. Stokholmska banka izdala je prve papirne novčanice u Evropi.

 

  • 8. septembar 1664. Predvođeni pukovnikom Ričardom Nikolsom, Englezi su zauzeli holandsko naselje na američkom kontinentu Novi Amsterdam, potom nazvano Njujork, u čast vojvode od Jorka, budućeg engleskog kralja Džejmsa II.

 

  • 12. jun 1667. Žan Batist Deni, lekar Luja XIV, izveo je prvu uspešnu transfuziju krvi petnaestogodišnjem dečaku, upotrebljavajući krv ovce.

 

  • 4. mart 1678. Rođen je italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Vivaldi, jedan od najznačajnijih predstavnika baroka i prethodnika novog doba klasike. Iz njegovog obimnog stvaralačkog opusa najčuvenije je delo za violinu i orkestar Četiri godišnja doba.

 

  • 8. januar 1679. Francuski istraživač Rober Kavelije de la Sal otkrio je Nijagarine vodopade.

 

  • 9. april 1683. Francuski istraživač Rober Kavalije de la Sal proglasio je deo teritorije u Americi francuskim posedom i nazvao ga Luizijana, u čast kralja Luja XIV.

 

  • 12. jun 1683. Više od 250 000 turskih vojnika otpočelo je drugu opsadu Beča. Nakon dva meseca opsadnog stanja, snage poljskog kralja Jana III Sobjeskog razbile su Turke, što je sprečilo njihovo dalje širenje u Evropi.

 

  • 24. maj 1686. Rođen je nemački fizičar Gabrijel Farenhajt, koji je 1726. izradio prvi termometar sa živom. Tvorac je i skale za merenje temperature od 180 stepeni, na kojoj je tačka mržnjenja vode na 32. stepenu.

 

  • 28. septembar 1687. Tursko skladište municije koje se nalazilo unutar Partenona pogođeno je mletačkim granatama. Eksplozija koja je zatim usledila teško je oštetila zdanje i njegove skulpture.

 

  • 18. januar 1689. Rođen je francuski politički mislilac Šarl Monteskje, vesnik Francuske revolucije. Razvio je teoriju o podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, koja je postala temelj modernih političkih koncepata.

 

  • 11. mart 1702. U Londonu su objavljene prve novine na engleskom jeziku – The Daily Courant.

 

  • 2. februar 1709. Škotski mornar Aleksander Selkirk izbavljen je sa pustog pacifičkog ostrva na koje je dospeo 1704. godine, posle brodoloma. Njegova životna priča inspirisala je Danijela Defoa da napiše roman Robinzon Kruso.

 

  • 25. jul 1712. Vojska švajcarskih protestantskih kantona potukla je u bici kod Vilmergena snage katoličkih kantona, čime su u Švajcarskoj okončani verski ratovi.

 

  • 2. jul 1714. Rođen je nemački kompozitor i dirigent Kristof Vilibald Gluk. Reformisao je operu tako što je muziku podredio tekstu i prilagodio je dramskoj radnji.

 

  • 11. maj 1720. U Hanoveru je rođen nemački baron Karl Fridrih Minhauzen. Poznat je kao najveći lažov svih vremena zbog svojih priča o neverovatnim avanturama (između ostalog i o letenju na Mesec) koje je, navodno, doživeo tokom boravka u Rusiji.

 

  • 5. jun 1723. Rođen je škotski ekonomista i filozof Adam Smit, uz Dejvida Rikarda najpoznatiji predstavnik engleske klasične političke ekonomije (značajnija dela: Bogatstvo naroda, Teorija moralnih osećanja).

 

  • 2. april 1725. Rođen je italijanski avanturista Đakomo Đirolamo Kazanova, jedna od najslikovitijih ličnosti Evrope XVIII veka, čije je ime postalo sinonim za latinskog ljubavnika. Tokom burnog života bio je učenik verske škole, sekretar kardinala, pomorski oficir, opat, kockar, alhemičar, violinista, špijun, bibliotekar.

 

  • 22. februar 1732. Rođen je američki državnik Džordž Vašington, prvi predsednik SAD (1789–1797), vojskovođa iz Američkog rata za nezavisnost.

 

  • 22. septembar 1735. Robert Volpol postao je prvi britanski premijer koji se uselio u rezidenciju u Dauning stritu broj 10 u Londonu.

 

  • 30. oktobar 1735. Rođen je američki državnik Džon Adams, jedan od najistaknutijih boraca za američku nezavisnost, prvi potpredsednik (1789–1797) i drugi predsednik SAD (1797–1801). Učestvovao je u izradi nacrta Deklaracije o nezavisnosti SAD 1776. godine. Njegov sin Džon Kvinsi Adams bio je šesti predsednik SAD (1825–1829).

 

  • 19. januar 1736. Rođen je škotski inženjer i fizičar Džejms Vat, pronalazač parne mašine (1765), što je omogućilo industrijsku revoluciju. Uveo je jedinicu za merenje snage koju je nazvao konjska snaga. Kasnije, njemu u čast, merna jedinica za snagu nazvana je vat.

 

  • 27. april 1737. Rođen je engleski istoričar Edvard Gibon, autor dela Opadanje i propast Rimskog carstva.

 

  • 28. maj 1738. Rođen je francuski lekar Žozef Injas Gijoten, profesor anatomije. U vreme Francuske revolucije predložio je izvršenje smrtne kazne spravom za odsecanje glave (kasnije nazvana po njemu giljotina), koja bi skratila muke osuđenicima. Giljotina je prvi put upotrebljena 25. aprila 1792, prilikom pogubljenju drumskog razbojnika Žaka Peletjea, na trgu De Grev u Parizu.

 

  • 15. novembar 1738. Rođen je engleski astronom nemačkog porekla Vilhelm Heršel. Otkrio je 1781. planetu Uran, što mu je obezbedilo članstvo, a potom i položaj predsednika u Londonskom kraljevskom društvu.

 

  • 26. avgust 1740. Rođen je francuski pronalazač Žozef Mišel Mongolfje, koji je sa bratom Žakom Etjenom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

 

  • 20. avgust 1741. Ruski moreplovac danskog porekla Vitus Jonasen Bering otkrio je Aljasku. Po njemu je nazvan moreuz koji razdvaja Aljasku od azijskog kopna.

 

  • 25. decembar 1741. Švedski fizičar Anders Celzijus objavio je skalu od 100 stepeni za merenje temperature.

 

  • 13. april 1743. Rođen je američki državnik Tomas Džeferson, osnivač Demokratske stranke i treći predsednik SAD, od 1801. do 1809. godine.

 

  • 26. avgust 1743. Rođen je francuski hemičar Antoan Loren Lavoazje, jedan od tvoraca moderne hemije. Otkrio je da je vazduh smeša kiseonika i azota, dokazao da je voda spoj kiseonika i vodonika, utvrdio značaj kiseonika za sagorevanje i oksidaciju i izradio niz novih metoda za kvantitativnu hemijsku analizu.

 

  • 6. januar 1745. Rođen je francuski pronalazač Žak Etjen Mongolfje, koji je sa bratom Žozefom Mišelom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

 

  • 17. maj 1749. Rođen je engleski lekar Edvard Džener, koji je 1796. pronašao vakcinu protiv velikih boginja.

 

  • 28. avgust 1749. Rođen je nemački pisac Johan Volfgang Gete, jedno od najvećih imena svetske literature. Srbe je zadužio pisanjem o srpskoj narodnoj poeziji, kojom se oduševljavao, i prevodom više narodnih pesama, uključujući Hasanaginicu.

 

  • 16. mart 1751. Rođen je američki državnik Džejms Medison, otac američkog ustava i četvrti predsednik SAD, od 1809. do 1817. godine.

 

  • 15. jun 1752. Bendžamin Frenklin je izveo eksperiment sa papirnim zmajem tokom nevremena u Filadelfiji, da bi dokazao da su munje električna pražnjenja.

 

  • 7. jul 1752. Rođen je francuski pronalazač Žozef Mari Žakar, koji je 1801. izumeo mehanički tkački razboj.

 

  • 17. avgust 1753. Rođen je češki slavista Jozef Dobrovski, otac slavistike, tvorac češke gramatike i gramatike staroslovenskog jezika, središnja ličnost češkog narodnog preporoda.

 

  • 28. april 1758. Rođen je američki državnik Džejms Monro, predsednik SAD od 1817. do 1825. godine. Proklamovao je 1823. koncept koji je postao poznat kao Monroova doktrina, sa geslom „Amerika Amerikancima”.

 

  • 10. novembar 1759. Rođen je Fridrih Šiler, nemački književnik, filozof, istoričar i teoretičar umetnosti. Veliku slavu stekao je dramama Razbojnici, Don Karlos i Vilhelm Tel, koje su i danas na repertoarima svetskih pozorišta.

 

  • 10. maj 1760. Rođen je francuski oficir Klod Žozef Ruže de Lil, koji je 1792. napisao reči i melodiju francuske himne Marseljeze.

 

  • 1. decembar 1761. Rođena je francuska vajarka Mari Tiso, koja se proslavila praveći voštane maske ličnosti pogubljenih u Francuskoj revoluciji. U Londonu je 1802. osnovala čuveni muzej voštanih figura (danas poznat kao Madam Tiso) i postavila stalnu izložbu voštanih figura svojih savremenika.

 

  • 9. jul 1762. Abdicirao je ruski car Petar III Fjodorovič Romanov, nekoliko meseci nakon što je preuzeo presto. On je potom uhapšen i ubijen po naredbi svoje supruge, buduće carice Katarine II Aleksejevne, poznate kao Katarina Velika.

 

  • 6. septembar 1766. Rođen je engleski hemičar i fizičar Džon Dalton, jedan od osnivača atomske teorije materije. Proučavao je anomaliju neraspoznavanja boja, od koje je i sam patio i koja je po njemu nazvana daltonizam.

 

  • 29. decembar 1766. Rođen je škotski hemičar Čarls Mekintoš, pronalazač nepromočive tkanine za kišne ogrtače.

 

  • 4. septembar 1768. Rođen je francuski književnik i diplomata Fransoa Rene de Šatobrijan, sjajan stilista koji je snažno uticao na francusku književnost.

 

  • 6. decembar 1768. Izašlo je prvo izdanje enciklopedije Britanika.

 

  • 15. avgust 1769. Na Korzici je rođen francuski vojskovođa i car Napoleon Bonaparta, čiji su ratni uspesi omogućili političku i ekonomsku prevlast Francuske nad većim delom Evrope. Nakon poraza kod Vaterloa 1815. prognan je na ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu, gde je umro 1821. godine.

 

  • 15. avgust 1771. Rođen je škotski pisac Volter Skot, autor istorijskih romana Veverli, Rob Roj, Ajvanho. Sakupljao je narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. Izdao je u engleskom prevodu i srpsku narodnu pesmu Hasanaginica.

 

  • 20. septembar 1772. Rođen je srpski književnik i pozorišni pisac Joakim Vujić, koji je 1835. u Kragujevcu osnovao prvo srpsko pozorište, gde je prenosio romantičarski duh Evrope prikazujući dela domaćih i stranih autora.

 

  • 17. januar 1773. Engleski moreplovac Džejms Kuk prvi je, brodom Rezolušn, prešao antarktički krug.

 

  • 16. decembar 1773. Nezadovoljna visokim uvoznim carinama i britanskom kolonijalnom vlašću, grupa američkih kolonista, obučena poput Indijanaca, pobacala je u bostonskoj luci u more sanduke čaja sa jednog britanskog broda. Taj događaj, kasnije nazvan Bostonska čajanka, nagovestio je rat za nezavisnost SAD, započet 1775. godine.

 

  • 5. septembar 1774. U Filadelfiji je počeo Prvi kontinentalni kongres, na kojem su se predstavnici trinaest američkih kolonija usprotivili britanskom uticaju u Severnoj Americi, što je bio uvod u Američki rat za nezavisnost, koji je počeo u aprilu 1775. godine.

 

  • 19. april 1775. Američki rat za nezavisnost počeo je porazom Britanaca kod Leksingtona i Konkorda. Džordž Vašington je, 15. juna iste godine, izabran za generala i glavnog komandanta vojske Ujedinjenih kolonija.

 

  • 4. jul 1776. Na Kontinentalnom kongresu u Filadelfiji predstavnici trinaest američkih kolonija pobunjenih protiv Velike Britanije potpisali su Deklaraciju o nezavisnosti, u kojoj su izložene težnje nove nacije. Kongres je tada proglasio nezavisnost SAD.

 

  • 9. septembar 1776. Američki kongres uveo je zvaničan naziv države Sjedinjene Američke Države umesto Ujedinjene kolonije.

 

  • 14. jun 1777. Kongres SAD prihvatio je zastavu „zvezda i pruga” kao zvanično državno znamenje.

 

  • 14. avgust 1777. Rođen je danski fizičar Hans Kristijan Ersted, osnivač nauke o elektromagnetizmu.

 

  • 18. januar 1778. Engleski moreplovac Džejms Kuk otkrio je Havaje, koje je nazvao Sendvička ostrva.

 

  • 21. avgust 1780. Rođen je slovenački slavista Jernej Kopitar, cenzor austrijske vlade za slovenske i grčke knjige. Za srpsku kulturu je značajan kao pomagač i zaštitnik Vuka Karadžića, kojeg je podstakao da sakuplja narodne umotvorine i da napiše gramatiku i rečnik srpskog jezika.

 

  • 9. jun 1781. Rođen je engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson, otac železnice, koji je 1814. konstruisao prvu upotrebljivu parnu lokomotivu.

 

  • 4. septembar 1781. Španski doseljenici u Kaliforniji osnovali su „Grad naše gospe kraljice anđela” (El Pueblo de Nuestra Senora la Reina de los Angeles), današnji Los Anđeles.

 

  • 4. februar 1783. Velika Britanija je u Parizu potpisala sporazum o priznanju SAD, čime je okončan Američki rat za nezavisnost.

 

  • 19. april 1783. Američki kongres je objavio da je pobedonosno okončan rat za nezavisnost. SAD su 14. januara 1784. ratifikovale mirovni ugovor sa Velikom Britanijom, čime je i formalno okončan rat.

 

  • 8. maj 1783. U Beču je objavljena prva poznata srpska knjiga o vinima Iskusni podrumar, Zaharija Stefanovića Orfelina.

 

  • 4. jun 1783. Francuski pronalazači braća Žak Etjen i Žozef Mišel Mongolfje prvi put su javno demonstrirali letenje balonom napunjenim zagrejanim vazduhom.

 

  • 24. jul 1783. Rođen je južnoamerički revolucionar, vojskovođa i državnik Simon Bolivar. Oslobodio je najveći deo Južne Amerike od španske vlasti i bio prvi predsednik Kolumbije i Gornjeg Perua, koji je po njemu nazvan Bolivija.

 

  • 2. novembar 1785. Londonski proizvođač kočija Lionel Lukin patentirao je čamac za spasavanje.

 

  • 8. avgust 1786. Francuski alpinista doktor Mišel Gabrijel Pakar i njegov nosač Žak Balma osvojili su, prvi u svetu, Monblan (4807 m), najviši vrh Alpa i zapadne Evrope.

 

  • 18. novembar 1786. Rođen je nemački kompozitor i pijanista Karl Marija fon Veber, tvorac nemačke romantične opere.

 

  • 13. maj 1787. Prvi brodovi sa robijašima krenuli su iz Engleske prema novoj koloniji Australiji, koja je tada Engleskoj služila kao kažnjenička kolonija.

 

  • 17. septembar 1787. Delegati dvanaest od tadašnjih trinaest američkih država (Rod Ajlend nije poslao delegate zbog sumnje svojih političara u motive delegata konvencije) potpisali su na federalnoj konvenciji u Filadelfiji Ustav SAD. Uz kasnije dodate amandmane (dvadeset sedam amandmana dodato je od 1789. godine), taj ustav je i sada na snazi i najstariji je važeći ustav na svetu.

 

  • 9. maj 1788. Britanski parlament je ukinuo trgovinu robljem.

 

  • 7. septembar 1788. Turci su u sukobu kod Brzaske, u Banatu, zarobili vođu srpskih dobrovoljaca Koču Anđelkovića, poznatog kao Kapetan Koča, predvodnika srpskih jedinica austrijske vojske tokom austrijsko-turskog rata. On je potom sproveden u Tekiju i umoren nabijanjem na kolac.

 

  • 13. septembar 1788. Njujork je proglašen prvom federalnom prestonicom SAD.

 

  • 4. februar 1789. Za prvog predsednika SAD izabran je Džordž Vašington (inaugurisan 6. aprila 1789). Iz politike se povukao 1797. godine, odbivši da se po treći put kandiduje za šefa države.

 

  • 16. mart 1789. Rođen je nemački fizičar Georg Simon Om, koji je otkrio odnos struje elektromotorne sile i otpora u električnom kolu, nazvan Omov zakon. Dao je znatan doprinos akustici, optici kristala i matematici.

 

  • 14. jul 1789. Narod Pariza zauzeo je zatvor Bastilju. Taj događaj se uzima kao simbolički početak Francuske revolucije. Podignuta u XIV veku, tvrđava Bastilja je do sredine XVII veka služila za odbranu Pariza, a kao zatvor počela se upotrebljavati za vreme kardinala Rišeljea, tokom vladavine kralja Luja XIII.

 

  • 27. jul 1789. Kongres SAD osnovao je Odeljenje za spoljne poslove, koje je kasnije postalo Stejt department.

 

  • 15. septembar 1789. Rođen je američki pisac Džejms Fenimor Kuper, začetnik istorijskog romana u američkoj literaturi. Izgradio je literarni tip pionira na granici, časnog, usamljenog, odanog heroja, prauzora mnogih junaka u američkoj književnosti i u filmovima o Divljem zapadu. Uticao je i na mnoge evropske pisce pustolovnih romana.

 

  • 1. februar 1790. Prvi put je zasedao Vrhovni sud SAD, godinu dana pošto je osnovan.

 

  • 23. decembar 1790. Rođen je Žan Fransoa Šampolion, osnivač egiptologije. Dešifrovao je hijeroglife i utvrdio da oni nisu samo simboličko nego i fonetsko pismo.

 

  • 27. april 1791. Rođen je američki pronalazač Semjuel Finli Morze, konstruktor telegrafa, aparata koji električnim impulsom prenosi pisane znake na daljinu.

 

  • 22. septembar 1791. Rođen je engleski fizičar i hemičar Majkl Faradej, koji je 1831. otkrio zakon elektromagnetne indukcije, a 1883. dva osnovna zakona elektrolize.

 

  • 13. oktobar 1792. Predsednik SAD Džordž Vašington položio je kamen temeljac predsedničke rezidencije u Vašingtonu, kasnije nazvane Bela kuća.

 

  • 10. jun 1793. U Parizu je otvoren prvi javni zoološki vrt – „Žarden de Plant”.

 

  • 13. jul 1793. Ubijen je Žan Pol Mara, jedan od glavnih vođa Francuske revolucije i lider montanjara. Ubistvo je izvršila Šarlot Korde, koja je četiri dana kasnije pogubljena na giljotini.

 

  • 16. oktobar 1793. Pogubljena je francuska kraljica Marija Antoaneta, supruga Luja XVI, kćerka austrijske carice Marije Terezije. Pripisana joj je ironična poruka narodu: „Ako nemate hleba, jedite kolače.” Pod optužbom da je vezama sa bečkim dvorom izdala Republiku, posle montiranog i besmislenog suđenja, pogubljena je na giljotini pred 300 000 Parižana.

 

  • 8. novembar 1793. Prvi put je za javnost otvoren Luvr, dvorac francuskih kraljeva od 1204. godine, koji je odlukom revolucionarne vlade 1791. pretvoren u muzej.

 

  • 22. mart 1794. Kongres SAD usvojio je zakon kojim je američkim brodovima zabranjen prevoz robova iz Afrike u Ameriku.

 

  • 8. maj 1794. Na giljotini je pogubljen hemičar Antoan Loren Lavoazje, jedan od tvoraca moderne hemije. Osudio ga je francuski revolucionarni sud kao „zastupnika ubiranja kraljevskog poreza”. Otkrio je da je vazduh smeša kiseonika i azota, dokazao da je voda spoj kiseonika i vodonika, utvrdio značaj kiseonika za sagorevanje i oksidaciju i izradio niz novih metoda za kvantitativnu hemijsku analizu.

 

  • 28. jul 1794. Na giljotini su pogubljeni jedan od glavnih vođa Francuske revolucije i vođa jakobinaca Maksimilijan Robespjer i njegovi sledbenici. To je bio kraj jakobinske diktature, zavedene u junu 1793. godine.

 

  • 13. maj 1795. Rođen je slovački filolog i istoričar Pavel Jozef Šafarik, ideolog slovenske uzajamnosti i jedan od osnivača slavistike. Kao direktor srpske gimnazije u Novom Sadu od 1819. do 1833. pridobio je mnoge uticajne ličnosti, uključujući vladara Srbije knjaza Miloša Obrenovića, za šire istraživačke poduhvate u proučavanju jezika i književnosti Južnih Slovena.

 

  • 14. jul 1795. Marseljeza je zvanično prihvaćena kao državna himna Francuske.

 

  • 14. maj 1796. Engleski lekar Edvard Džener uspešno je vakcinisao protiv velikih boginja jednog osmogodišnjeg dečaka, čime je označio početak moderne imunologije.

 

  • 17. oktobar 1797. U italijanskom mestu Kampoformio potpisan je mirovni ugovor između Austrije i Francuske kojim je ukinuta Mletačka republika.

 

  • 22. oktobar 1797. Francuz Andre Žak Garnerin prvi je upotrebio padobran, skočivši iz balona nad Parizom, sa 680 m visine.

 

  • 24. jun 1798. Turci su u Beogradskoj tvrđavi pogubili grčkog pisca i patriotu Fereosa Konstantinosa Rigasa, poznatog kao Riga od Fere, koji je pod uticajem Francuske revolucije počeo pripreme za oslobađanje Grčke od Turaka. Zbog delovanja među grčkim iseljenicima, Austrijanci su ga uhapsili u Trstu i predali Turcima.

 

  • 6. jun 1799. Rođen je ruski pisac Aleksandar Sergejevič Puškin, začetnik ruskog realizma, jedan od najvećih liričara svetske književnosti. Umro je u 38. godini od rana zadobijenih u dvoboju sa jednim francuskim avanturistom.

 

  • 14. jun 1800. Pobedom francuskih trupa nad austrijskom vojskom u bici kod Marenga, Napoleon Bonaparta je ponovo osvojio Italiju.

 

  • 17. novembar 1800. Kongres SAD sastao se prvi put u novoj prestonici Vašingtonu, a predsednik Džon Adams postao je prvi stanar zvanične rezidencije predsednika SAD, kasnije nazvane Bela kuća.

 

  • 29. decembar 1800. Rođen je američki pronalazač Čarls Gudjir, koji je 1839. otkrio proces vulkanizacije kaučuka, što je doprinelo brzom razvoju industrije gume, posebno proizvodnji automobilskih guma.

 

  • 4. mart 1801. Tomas Džeferson je postao prvi predsednik SAD inaugurisan u novom glavnom gradu Vašingtonu.

 

  • 19. maj 1802. Napoleon Bonaparta je ustanovio orden Legije časti za civilne i vojne zasluge.

 

  • 24. jul 1802. Rođen je francuski pisac Aleksandar Dima Otac, koji se proslavio avanturističkim romanima sa sadržajem iz francuske istorije (Tri musketara, Grof Monte Kristo, Kraljica Margo).

 

  • 2. avgust 1802. Napoleon Bonaparta je proglašen „doživotnim konzulom” Francuske, što mu je dalo pravo da imenuje naslednika.

 

  • 30. april 1803. SAD su od Napoleona Bonaparte, koji je bio u novčanim neprilikama, za 15 miliona dolara kupile Luizijanu, koja je istog dana 1812. i formalno ušla u sastav SAD, kao 18. država.

 

  • 15. februar 1804. Zbor uglednih Srba u Orašcu doneo je odluku o dizanju Prvog srpskog ustanka, a za vođu je izabran Karađorđe Petrović.

 

  • 14. mart 1804. Rođen je austrijski kompozitor Johan Štraus Stariji, koji je bečkom valceru dao klasičan oblik i znatno doprineo njegovoj popularizaciji.

 

  • 18. maj 1804. Napoleon Bonaparta proglasio se za cara Francuske, a u decembru iste godine krunisan je kao Napoleon I.

 

  • 11. jul 1804. Bivši potpredsednik SAD Aron Ber ubio je bivšeg ministra finansija Aleksandera Hamiltona u dvoboju izazvanom političkim rivalstvom i međusobnim optužbama.

 

  • 4. jul 1807. Rođen je italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi, vođa pokreta za nezavisnost i ujedinjenje Italije.

 

  • 29. decembar 1808. Rođen je američki političar Endrju Džonson. Bio je guverner i senator Tenesija, a zatim potpredsednik (za vreme mandata Abrahama Linkolna) i 17. predsednik SAD (1865–1869).

 

  • 12. februar 1809. Rođen je engleski prirodnjak Čarls Robert Darvin, tvorac teorije evolucije. Tokom petogodišnje naučne ekspedicije brodom Bigl (27. decembra 1831. Darvin je isplovio iz Plimuta, a vratio se 1836. godine; to putovanje opisao je u knjizi Put prirodnjaka oko sveta) sakupio je naučni materijal na osnovu kojeg je zasnovao čuvenu teoriju o evoluciji živih bića. Na obalama Južne Amerike i ostrvima Tihog okeana proučavao je biološke formacije, biljke i životinje, i zaključio da su se organizmi postepeno menjali. U epohalnom delu Postanak vrsta putem prirodnog odabiranja (Poreklo vrsta), objavljenom 24. novembra 1859, Darvin je izložio svoju teoriju evolucije.

 

  • 6. jul 1809. Francuzi su uhapsili papu Pija VII, koji je ekskomunicirao iz rimokatoličke crkve francuskog cara Napoleona I Bonapartu.

 

  • 8. jun 1810. Rođen je nemački kompozitor Robert Šuman, jedan od najznačajnijih i najuticajnijih predstavnika muzičkog romantizma.

 

  • 9. jul 1810. Francuski car Napoleon I Bonaparta anektirao je Holandiju.

 

  • 8. oktobar 1810. Rođen je Džejms Vilijam Maršal, čije je otkriće rudnika zlata u Kaliforniji pokrenulo „zlatnu groznicu” 1849. godine.

 

  • 11. maj 1811. Rođena su braća Čang i Eng, blizanci srasli levom odnosno desnom stranom grudnog koša. Rođeni su u Sijamu (današnjem Tajlandu) i od njih potiče naziv „sijamski blizanci”. Kad su se preselili u Ameriku, oko 1839. godine, uzeli su prezime Bunker. Bili su svetska atrakcija i proživeli su 63 godine materijalno obezbeđeni zaradom od nastupa u cirkusima.

 

  • 14. maj 1811. Paragvaj je proglasio nezavisnost od Španije.

 

  • 14. jun 1811. Rođena je američka književnica Herijet Elizabet Bičer Stou, borac za ženska prava i oslobađanje crnih robova, autorka romana Čiča Tomina koliba.

 

  • 5. jul 1811. Venecuela je proglasila nezavisnost od Španije.

 

  • 22. oktobar 1811. Rođen je mađarski kompozitor, pijanista i dirigent Franc List, muzičar romantizma, pijanistički virtuoz, koji je izgradio modernu klavirsku tehniku i znatno uticao na razvoj evropske muzike XIX veka.

 

  • 27. oktobar 1811. Rođen je američki glumac, pronalazač i preduzetnik Ajzak Merit Singer, koji je 1851. patentirao prvu šivaću mašinu koja je ušla u masovnu upotrebu. Iste godine osnovao je preduzeće Singer, koje je brzo postalo najveći proizvođač šivaćih mašina na svetu.

 

  • 7. februar 1812. Rođen je Čarls Džon Hafem Dikens, rodonačelnik socijalnog romana, jedan od najznačajnijih i najčitanijih engleskih pisaca (Oliver Tvist, Dejvid Koperfild, Velika očekivanja, Pikvikov klub, Stara prodavnica retkosti).

 

  • 18. jun 1812. Kongres SAD usvojio je deklaraciju o objavi rata Velikoj Britaniji zbog nametnutih trgovinskih ograničenja.

 

  • 19. januar 1813. Rođen je engleski inženjer Henri Besemer, koji je 1855. pronašao postupak prerade sirovog gvožđa u čelik.

 

  • 19. mart 1813. Rođen je škotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, koji je 17. novembra 1855. otkrio vodopade na reci Zambezi, nazvane po engleskoj kraljici – Viktorijini vodopadi.

 

  • 21. jun 1813. U bici kod Vitorije, britanska vojska pod vođstvom Artura Velzlija, budućeg vojvode od Velingtona, porazila je snage Napoleonovog brata Žozefa, kralja Španije. Time je okončana francuska vladavina u Španiji.

 

  • 7. septembar 1813. U uvodniku njujorškog lista Troy post prvi put je u pisanoj formi upotrebljen naziv Uncle Sam za SAD.

 

  • 7. oktobar 1813. Padom Beograda u turske ruke, ugušen je Prvi srpski ustanak.

 

  • 10. april 1814. Britanska i španska vojska porazile su u bici kod Tuluza trupe francuskog cara Napoleona I Bonaparte. Narednog dana je postignut sporazum u Fontenblou, prema kojem je Napoleon abdicirao i bio prognan na mediteransko ostrvo Elbu, a na prestolu ga je zamenio Luj XVIII.

 

  • 17. april 1814. Rođen je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić. Kralj Milan Obrenović, osnivač Srpske kraljevske akademije, postavio ga je za prvog predsednika te ustanove. Pančić je 1874. osnovao i uredio Botaničku baštu u Beogradu, koja se od 1889. nalazi na imanju Jevremovac, koje je u tu svrhu darovao kralj Milan.

 

  • 17. maj 1814. Norveška je proglasila nezavisnost od Švedske i usvojila nov ustav.

 

  • 19. jul 1814. Rođen je američki pronalazač Semjuel Kolt, prema čijem prezimenu je nazvan revolver koji je konstruisao 1836. godine.

 

  • 13. septembar 1814. Britanske snage su tokom bitke za Baltimor napale američku tvrđavu Fort Makhenri, što je kasnije inspirisalo Fransisa Skota Kija da napiše pesmu Zastava posuta zvezdama, buduću himnu SAD.

 

  • 4. novembar 1814. Proglašen je norveški ustav kojim je ta zemlja postala nezavisna Kraljevina Norveška, vezana za Švedsku personalnom unijom.

 

  • 6. novembar 1814. Rođen je belgijski proizvođač duvačkih instrumenata Adolf Saks, koji je 1840. izumeo muzički instrument nazvan po njemu saksofon.

 

  • 26. februar 1815. Napoleon I Bonaparta napustio je ostrvo Elbu i sa malom grupom sledbenika krenuo u Pariz da povrati vlast. Osvajanjem Pariza počela je njegova druga vladavina, poznata kao „sto dana”, okončana u junu vojnim porazom kod Vaterloa u Belgiji.

 

  • 23. april 1815. U Takovu, na Cveti, srpske starešine su odlučile da podignu Drugi srpski ustanak, a za vođu je izabran knjaz Miloš Obrenović.

 

  • 18. jun 1815. Udružene britanske i pruske trupe, pod komandom britanskog vojskovođe Artura Velzlija, vojvode od Velingtona, i pruskog feldmaršala Gebharda fon Blihera, potukle su vojsku francuskog cara Napoleona I Bonaparte u bici kod Vaterloa u Belgiji. Četiri dana kasnije, Napoleon je po drugi put abdicirao, a potom je odveden na ostrvo Sveta Jelena.

 

  • 25. oktobar 1815. Knjaz Miloš Obrenović postigao je sporazum sa Marašli Ali-pašom, vezirom Beogradskog pašaluka, o mešovitoj srpsko-turskoj upravi, čime je završen Drugi srpski ustanak.

 

  • 26. jul 1817. Đorđe Petrović Karađorđe, vođa Prvog srpskog ustanka, odmah po povratku u Srbiju iz Rusije ubijen je u Radovanjskom lugu kod Velike Plane. Ubistvo je izvršeno po nalogu knjaza Miloša Obrenovića, koji je potom, kao dokaz vernosti, poslao Karađorđevu glavu turskom sultanu.

 

  • 17. jun 1818. Rođen je francuski kompozitor Šarl Guno, sa Kamijem Sen-Sansom glavni predstavnik klasicizma u francuskoj muzici XIX veka. Operama Faust i Romeo i Julija suprotstavio se italijanskom operskom stilu.

 

  • 9. novembar 1818. Rođen je ruski pisac Ivan Sergejevič Turgenjev, jedan od najznačajnijih predstavnika ruskog realizma. Prvi je ruski pisac čija su dela prodrla na Zapad.

 

  • 18. septembar 1819. Rođen je francuski fizičar Žan Bernar Leon Fuko, koji je sa Armanom Fizoom izračunao brzinu svetlosti. Ogledom sa klatnom (Fukoov eksperiment) dokazao je obrtanje Zemlje, pronašao je žiroskop i usavršio teleskop.

 

  • 9. april 1821. Rođen je Šarl Bodler, jedan od najvećih francuskih pesnika XIX veka, čija je poezija, izrazito osećajna, otvorila nove puteve lirike. Njegovu zbirku pesama Cveće zla (1857) mnogi književni kritičari smatraju najvećim lirskim delom XIX veka.

 

  • 24. jun 1821. Južnoamerički vojskovođa i državnik Simon Bolivar potukao je Špance u bici kod Karaboboa i izvojevao nezavisnost Venecuele.

 

  • 28. jul 1821. Peru je proglasio nezavisnost od Španije.

 

  • 18. septembar 1822. Francuski egiptolog Žan Fransoa Šampolion dešifrovao je egipatsko pismo – hijeroglife.

 

  • 27. decembar 1822. Rođen je francuski hemičar i biolog Luj Paster, osnivač mikrobiologije, pronalazač vakcina protiv besnila, antraksa i crvenog vetra. Otkrio je postupak konzerviranja hrane sprečavanjem razmnožavanja bakterija, koji je kasnije nazvan pasterizacija.

 

  • 1. januar 1823. Rođen je mađarski pesnik i revolucionar Šandor Petefi, jedan od vođa nacionalnog pokreta 1848. godine. Smatra se najtalentovanijim i najboljim mađarskim lirskim pesnikom XIX veka. Snažno je uticao na južnoslovenske pesnike, posebno na Đuru Jakšića i Jovana Jovanovića Zmaja.

 

  • 25. septembar 1823. Srpskom piscu i jezičkom reformatoru Vuku Stefanoviću Karadžiću dodeljen je počasni doktorat Univerziteta u Jeni.

 

  • 28. mart 1824. Rođen je Branko Radičević, romantičarski lirski pesnik mladosti, ljubavi i patriotskog zanosa. Kao oduševljeni pristalica jezičke reforme Vuka Karadžića, prvi je počeo da peva na narodnom jeziku i u duhu srpske narodne poezije. Pesme su mu pune vedrine, vitalnosti i uživanja u prirodi.

 

  • 6. avgust 1825. Bolivija je proglasila nezavisnost nakon gotovo tri veka španske vladavine.

 

  • 27. septembar 1825. Prvom javnom železničkom prugom na svetu, Darlington–Stokton, krenuo je voz sa prvom parnom lokomotivom, kojom je upravljao njen konstruktor Džordž Stivenson.

 

  • 16. jun 1826. Nakon što je ugušio pobunu janičara, turski sultan Mahmud II ukinuo je taj vojni red i uveo nizam (redovna vojska). Janičare je 1363. od otete i poturčene dece hrišćanskih podanika osnovao sultan Murat I.

 

  • 22. jun 1826. Na inicijativu južnoameričkog revolucionara i državnika Simona Bolivara, u Panami (koja je tada bila u sastavu Kolumbije) održan je Panamerički kongres radi ujedinjenja latinoameričkih država. Pokušaj nije uspeo, zato što su te zemlje, tek oslobođene od španskih i portugalskih kolonijalnih vlasti, imale suprotne političke i ekonomske interese.

 

  • 20. mart 1828. Rođen je norveški pisac Henrik Ibsen, jedan od najvećih u istoriji drame. Njegova dela bespoštedno kritikuju građansko društvo, koje počiva na neiskrenosti.

 

  • 23. jul 1828. Vilijam Bart iz Mičigena, SAD, patentirao je tipografer, koji se smatra prvom pisaćom mašinom.

 

  • 9. septembar 1828. Rođen je ruski pisac Lav Nikolajevič Tolstoj, jedan od velikana svetske književnosti, autor čuvenih romana Rat i mir i Ana Karenjina. Opisivao je društvene prilike u Rusiji, pisao protiv nepravednih sudova, rata, licemerja i slikao bedu seljaštva.

 

  • 5. jul 1830. U pohodu na Alžir, francuske kolonijalne trupe zauzele su grad Alžir, tada pod vlašću Turske. Alžir je ostao pod francuskom upravom do jula 1962, kada je posle oslobodilačkog rata izborio nezavisnost.

 

  • 27. jul 1830. U Francuskoj je izbila trodnevna „Julska revolucija”, izazvana odlukom kralja Šarla X da ukine slobodu štampe, raspusti tek izabranu skupštinu i promeni izborni zakon.

 

  • 9. mart 1831. Francuski kralj Luj Filip osnovao je Legiju stranaca, sa sedištem u Alžiru.

 

  • 12. mart 1832. Rođen je engleski kapetan Čarls Kaningem Bojkot, protiv kojeg je 1880. godine, dok je upravljao imanjem jednog lorda u Irskoj, primenjen nenasilan otpor odbijanjem saradnje. Takav vid otpora kasnije je, po njegovom prezimenu, nazvan bojkot.

 

  • 10. jun 1832. Rođen je nemački inženjer Nikolaus August Oto, koji je 1861. napravio prvi benzinski motor, a 1876. izumeo četvorotaktni motor sa unutrašnjim sagorevanjem.

 

  • 8. avgust 1832. Rođen je Đura Jakšić, najveći liričar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara XIX veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom književnom opusu, pisao je pripovetke i herojske poeme (Na Liparu, Otadžbina, Seoba Srbalja).

 

  • 16. avgust 1832. Rođen je nemački psiholog, filozof i lingvista Vilhelm Vunt, osnivač eksperimentalne psihologije.

 

  • 1. septembar 1832. Rođen je srpski istoričar i sveštenik Ilarion Ruvarac, začetnik kritičkog istorijskog istraživanja i veliki protivnik nenaučnog prilaza istoriji i oslanjanja na narodnu tradiciju kao istorijski izvor.

 

  • 17. mart 1834. Rođen je nemački inženjer Gotlib Vilhelm Dajmler, koji je 1883. konstruisao prvi automobilski benzinski motor, koji je omogućavao brzinu vozila od 18 km/h. Osnovao je 1890. kompaniju Daimler motoren-gezelsaft, koja se 1926. ujedinila sa fabrikom Karla Benca u kompaniju Daimler-Benz, proizvođača prestižnih automobila mercedes.

 

  • 9. jul 1834. Rođen je češki pisac Jan Neruda, koji je odigrao važnu ulogu u formiranju češkog realizma i borbi protiv malodušnosti sunarodnika podleglih nemačkom kulturnom uticaju.

 

  • 30. januar 1835. Predsednik SAD Endrju Džekson preživeo je prvi atentat na šefa države u američkoj istoriji.

 

  • 15. februar 1835. Donet je Sretenjski ustav, prvi ustav u srpskoj istoriji. Po uzoru na francuski i belgijski ustav, izradio ga je Dimitrije Davidović, poznati novinar i nacionalni radnik.

 

  • 23. februar 1836. Oko 4000 vojnika pod komandom predsednika Meksika generala Antonija Lopesa de Santa Ane počelo je opsadu tvrđave Alamo u Teksasu, koju je branilo 156 dobrovoljaca. Trinaest dana kasnije, 6. marta, Meksikanci su zauzeli Alamo, a tokom opsade poginulo je svih 156 Teksašana, među kojima i legendarni Dejvi Kroket, američki nacionalni junak i član Kongresa SAD.

 

  • 21. april 1836. Teksašani su porazili Meksikance u bici kod San Hasinta, što je omogućilo nezavisnost Teksasa, koji je 1845. ušao u sastav SAD.

 

  • 18. maj 1836. Rođen je austrijski šahovski velemajstor Vilhelm Štajnic, koji je 1886. postao prvi zvanični svetski šampion.

 

  • 28. decembar 1836. Španija je priznala nezavisnost Meksika, koji su španski konkistadori osvojili 1521, razorivši državu Asteka.

 

  • 13. jul 1837. Kraljica Viktorija I preselila se, kao prvi britanski monarh, u Bakingemsku palatu u Londonu. Vladala je od 1837. do 1901. (63 godine i 216 dana).

 

  • 22. april 1838. Britanski brod Sirijus prvi je prešao Atlantski okean koristeći se isključivo parnim pogonom. Putovanje od britanske luke Kork do američke luke Njujork trajalo je 18 dana i 10 časova.

 

  • 25. oktobar 1838. Rođen je francuski kompozitor i pijanista Žorž Bize, autor opere Karmen, remek-dela francuskog muzičkog realizma.

 

  • 27. jul 1839. Velika Britanija je otpočela Prvi opijumski rat protiv Kine, pošto su kineske vlasti u Kantonskoj luci zaplenile i uništile 20 000 sanduka opijuma.

 

  • 10. septembar 1839. Rođen je američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, filozofskog pravca koji je kasnije razvio Vilijam Džejms.

 

  • 5. februar 1840. Rođen je škotski pronalazač Džon Bojd Danlop, koji je 1887. izumeo pneumatsku gumu. Izum je komercijalizovao 1890. godine, u prvo vreme proizvodeći gume za bicikle, a kasnije i za automobile.

 

  • 14. novembar 1840. Rođen je francuski slikar Klod Mone, jedan od osnivača impresionizma. Po njegovoj slici „Impresija, izlazak sunca” (1872) naziv je dobio ceo slikarski pravac, čiji je on najdosledniji i najuticajniji predstavnik.

 

  • 27. jul 1841. U dvoboju je poginuo ruski pisac Mihail Jurjevič Ljermontov, pesnik kavkaskih pejzaža i romantičnog buntovništva, jedan od najznačajnijih pesnika i prozaista ruske književnosti XIX veka.

 

  • 29. avgust 1842. Završen je Prvi opijumski rat između Kine i Velike Britanije sporazumom o miru u Nankingu, prema kojem je Kina morala da otvori svoje luke za evropsku trgovinu pod eksteritorijalnom režimu, a Hongkong da prepusti Britancima.

 

  • 20. septembar 1842. Rođen je škotski hemičar i fizičar Džejms Djuer, pronalazač termos-boce. Prvi je proizveo tečan, a zatim i čvrst vodonik.

 

  • 15. jun 1843. Rođen je norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Hagerup Grig. Stvarao je nadahnut nacionalnim folklorom, a posebno je značajan njegov doprinos razvoju postromantičarske harmonije.

 

  • 26. jun 1843. Hongkong je proglašen britanskom kraljevskom kolonijom, sa Henrijem Potindžerom kao prvim guvernerom.

 

  • 10. maj 1844. Ukazom Jovana Sterije Popovića, srpskog književnika, tada ministra prosvete Kneževine Srbije, osnovan je Muzeum serbski. Taj datum je kasnije prihvaćen kao dan osnivanja Narodnog muzeja u Beogradu.

 

  • 15. oktobar 1844. Rođen je nemački filozof Fridrih Niče, otac nihilizma, filozofije života bez svrhe i značaja. Jedan je od najvećih modernih mislilaca i najoštrijih kritičara zapadne civilizacije, kulture i hrišćanstva.

 

  • 16. avgust 1845. Rođen je francuski fizičar Gabrijel Lipman, koji je pronašao proces fotografisanja u prirodnim bojama. Dobio je Nobelovu nagradu za fiziku 1908. godine.

 

  • 26. februar 1846. Rođen je Bufalo Bil, legendarna ličnost istorije Amerike u vreme osvajanja prostranstava na zapadu današnjih SAD. Rođen je kao Vilijam Frederik Kodi, a nadimak je stekao kao vešt lovac na bizone. U poznijim godinama obilazio je svet u sklopu jednog cirkusa prikazujući svoje neobične veštine. Sa svojim cirkusom gostovao je i u tadašnjoj Kraljevini Srbiji.

 

  • 13. maj 1846. Kongres SAD formalno je objavio rat Meksiku, mada su borbe u Kaliforniji započele nekoliko dana ranije. Posle krvavih dvogodišnjih sukoba, SAD su dobile rat 1848, otevši Novi Meksiko i zlatom bogatu Kaliforniju.

 

  • 23. septembar 1846. Nemački astronom Johan Gotfrid Gale otkrio je planetu Neptun.

 

  • 27. novembar 1846. Rođen je srpski pisac Jovan Grčić Milenko, sledbenik Branka Radičevića, romantičarski pesnik poznat kao „fruškogorski slavuj”. Sebi je dodao ime Milenko, po devojci Mileni u koju je bio zaljubljen. Umro je u dvadeset devetoj godini od tuberkuloze.

 

  • 8. maj 1847. Proglašeno je Ustrojenije Društva srpske slovesnosti, iz kojeg je docnije proizašla Srpska kraljevska akademija. Biblioteka današnje SANU taj datum obeležava kao svoj dan.

 

  • 20. jul 1847. Rođen je nemački slikar i grafičar Maks Liberman, najznačajniji predstavnik nemačkog impresionizma.

 

  • 26. jul 1847. Liberija je proglašena nezavisnom republikom, ali sa ograničenim suverenitetom, pošto je ostala pod finansijskom kontrolom SAD. Tu afričku državu su, sa statusom kolonije, osnovali 1822. oslobođeni američki crni robovi, koji su preseljeni na prostor uz Atlantski okean između Sijera Leonea, Gvineje i Obale Slonovače. SAD su priznale nezavisnost Liberije 5. februara 1862. godine.

 

  • 22. avgust 1848. Rođen je srpski general lužičkosrpskog porekla Pavle Jurišić Šturm, jedan od najistaknutijih srpskih oficira u balkanskim ratovima i u Prvom svetskom ratu, zaslužan za blistave pobede srpske vojske nad austrougarskom armijom u Cerskoj i Kolubarskoj bici.

 

  • 3. jul 1849. Francuske trupe ušle su u Rim slomivši otpor snaga pod komandom Đuzepea Garibaldija i ponovo ustoličile poglavara rimokatoličke crkve papu Pija IX.

 

  • 11. mart 1851. U Veneciji je prvi put izvedena Verdijeva opera Rigoleto.

 

  • 24. septembar 1852. Francuski inženjer Anri Žifar izveo je prvi let dirižablom na parni pogon, preletevši 27 kilometara od Pariza do Elankura.

 

  • 29. april 1854. Rođen je francuski matematičar, fizičar i filozof Žil Anri Poenkare, koji je pre Alberta Ajnštajna zasnovao specijalnu teoriju relativiteta.

 

  • 12. jul 1854. Rođen je američki izumitelj i industrijalac Džordž Istman, jedan od pionira fotografije i filma, osnivač kompanije Kodak.

 

  • 16. oktobar 1854 Rođen je engleski pisac irskog porekla Fingal O’Flaerti Vilis, poznat kao Oskar Vajld, najizrazitiji zastupnik larpurlartizma u engleskoj književnosti druge polovine XIX veka. Poznatija dela: Slika Dorijana Greja, Važno je zvati se Ernest, Idealni muž, Žena bez značaja, Lepeza gospođe Vindermer, Saloma.

 

  • 10. septembar 1855. Rođen je nemački arheolog Robert Koldevej, koji je od 1899. do 1917. istraživao Vavilon i dokazao da je taj biblijski grad na reci Eufratu, južno od Bagdada, stvarno postojao.

 

  • 21. april 1856. Australija je prva na svetu uvela osmočasovni radni dan.

 

  • 10. jul 1856. U selu Smiljani, kod Gospića u Hrvatskoj, rođen je Nikola Tesla, srpski naučnik i pronalazač na polju elektrotehnike i radio-tehnike. Patentirao je više od 700 pronalazaka, među kojima su asinhroni motor, obrtno magnetno polje, polifazni sistem, transformator.

 

  • 8. oktobar 1856. Velika Britanija je počela Drugi opijumski rat protiv Kine, u kojem joj se pridružila i Francuska.

 

  • 5. jul 1857. Rođena je nemačka revolucionarka Klara Cetkin, jedan od osnivača ženskog međunarodnog radničkog pokreta i Komunističke partije Nemačke. Organizovala je 1907. prvu međunarodnu konferenciju žena. Na njen predlog 8. mart proglašen je Međunarodnim danom žena.

 

  • 26. jun 1858. Potpisivanjem mirovnog ugovora u Tjencinu završen je britansko-kineski rat. Kina je posle poraza bila prinuđena da otvori svoje luke za evropsku trgovinu, dozvoli strancima kretanje po celoj zemlji i legalizuje uvoz opijuma.

 

  • 25. april 1859. Prema projektu Ferdinanda de Lesepsa, konzula Francuske u Aleksandriji, počela je izgradnja Sueckog kanala. Kanalom dugim 161 km spojeno je Sredozemno i Crveno more, odnosno Indijski okean, i stvoren je najkraći plovni put iz Evrope ka Srednjem i Dalekom istoku. Kanal je otvoren 17. novembra 1869. godine.

 

  • 22. maj 1859. Rođen je engleski pisac Artur Konan Dojl, lekar po profesiji, proslavljeni autor kriminalističkih romana i pripovedaka u kojima su glavni junaci izmišljeni detektiv Šerlok Holms i njegov prijatelj doktor Votson.

 

  • 30. jun 1859. Preko konopca razapetog iznad Nijagarinih vodopada, Čarls Blondin je pred 25 000 gledalaca prešao iz SAD u Kanadu.

 

  • 19. oktobar 1859. Rođen je francuski oficir jevrejskog porekla Alfred Drajfus, koji je 15. oktobra 1894. pod optužbom za veleizdaju uhapšen u Parizu i lažno optužen da je Nemačkoj prodavao vojne tajne. Bez dokaza je osuđen na doživotnu robiju, ali je posle otkriven pravi krivac i 1906. kapetan Drajfus je rehabilitovan, vraćen u vojsku i unapređen u čin majora.

 

  • 29. januar 1860. Rođen je Anton Pavlovič Čehov, pripovedač i najznačajniji ruski dramski pisac, koji je izvršio ogroman uticaj na svetsku literaturu, posebno dramu.

 

  • 7. jul 1860. Rođen je austrijski kompozitor i dirigent Gustav Maler, autor devet čuvenih simfonija i većeg broja solo pesama. Bio je direktor Bečke državne opere (1897–1907), koja je pod njegovom upravom doživela zlatno doba. Stvarao je pod uticajem Ludviga van Betovena i Riharda Vagnera.

 

  • 8. februar 1861. Južne države SAD odvojile su se od Unije i osnovale Konfederaciju Država Amerike, sa Džefersonom Dejvisom kao predsednikom, što je dovelo do Američkog građanskog rata.

 

  • 18. februar 1861. Prva skupština ujedinjene Italije proglasila je za kralja Italije Vitoria Emanuela II Savojskog, koji je do tada vladao Pijemontom (Savojom) i Sardinijom, takođe u svojstvu kralja. Italija je proglašena kraljevinom 17. marta iste godine.

 

  • 12. april 1861. Napadom snaga Konfederacije na tvrđavu Samter u Južnoj Karolini počeo je Američki građanski rat.

 

  • 7. jun 1861. U Nju Orleansu, SAD, izvedena je prva predstava striptiza u kojoj se jedna balerina svlačila uz oskudno osvetljenje.

 

  • 26. oktobar 1861. U Frankfurtu je prikazan rad prvog uređaja za prenos govora, koji je njegov konstruktor Johan Filip Rajs nazvao telefon. Kao pronalazač prvog upotrebljivog telefona smatra se Amerikanac Aleksander Bel, koji je telefon patentirao 1876. godine.

 

  • 6. novembar 1861. Rođen je kanadski trener Džejms Nejsmit, koji je 1891. izmislio košarku, kao dopunski sport za igrače američkog fudbala. Košarka je u Evropu stigla preko američkih vojnika.

 

  • 23. decembar 1861. Turska je prihvatila ujedinjenje Vlaške i Moldavije, dunavskih kneževina pod njenim suverenitetom, u jednu državu pod nazivom Rumunija.

 

  • 19. jun 1862. Američki kongres je zabranio ropstvo na teritoriji SAD.

 

  • 22. avgust 1862. Rođen je francuski kompozitor Klod Debisi, tvorac muzičkog impresionizma i utemeljivač novih modernih tendencija.

 

  • 22. septembar 1862. Predsednik SAD Abraham Linkoln objavio je dekret prema kojem svi američki robovi postaju slobodni građani od 1. januara 1863. godine.

 

  • 1. januar 1863. Rođen je francuski istoričar i pedagog Pjer de Kuberten, inspirator i osnivač savremenih olimpijskih igara, koje su prvi put održane u Atini 1896. godine. Osnovao je Međunarodni olimpijski komitet, Olimpijski muzej i Olimpijski institut u Lozani.

 

  • 10. januar 1863. U Londonu je otvorena prva linija podzemne železnice na svetu.

 

  • 14. novembar 1863. Rođen je belgijski hemičar Leo Bakeland, koji je postupkom kondenzacije formaldehida i fenola pronašao čvrstu plastičnu masu – bakelit.

 

  • 19. decembar 1863. Engleski pronalazač Frederik Volton patentirao je podni prekrivač – linoleum.

 

  • 17. februar 1864. Južnjačka podmornica Hanli je, u Američkom građanskom ratu, u Čarlstonu potopila torpedom severnjački brod Hustanik, što se smatra prvim uspešnim napadom podmornice na ratni brod u istoriji pomorskog ratovanja.

 

  • 9. april 1865. Nakon što se general konfederalnih snaga Robert Li predao komandantu armije Unije generalu Julisizu Grantu, završen je Američki građanski rat, u kojem je poginulo više od 600 000 ljudi.

 

  • 14. april 1865. U Fordovom pozorištu u Vašingtonu, predsednika SAD Abrahama Linkolna smrtno je ranio glumac Džon Vilks But. Linkoln je preminuo narednog jutra.

 

  • 5. jul 1865. U Velikoj Britaniji donet je prvi na svetu zakon o ograničenju brzine – dve milje na sat.

 

  • 18. decembar 1865. Ratifikacijom 13. ustavnog amandmana u SAD je ukinuto ropstvo.

 

  • 24. decembar 1865. U mestu Pulaski u Tenesiju, SAD, šest južnjačkih oficira veterana osnovalo je rasističku organizaciju belaca Kju-kluks-klan.

 

  • 21. septembar 1866. Rođen je engleski književnik Herbert Džordž Vels, koji je svojim prvim romanom Vremeplov utemeljio naučnu fantastiku (Nevidljivi čovek, Rat svetova).

 

  • 15. mart 1867. Bečki dvor je, zbog stalne krize koja je potresala Austriju od revolucionarne 1848. godine, odustao od unitarne države i od tada se Austrijsko carstvo pretvara u Austrougarsku.

 

  • 30. mart 1867. SAD su od Rusije kupile Aljasku za 7,2 miliona dolara. Amerika je formalno preuzela suverenitet nad Aljaskom 18. oktobra iste godine.

 

  • 18. april 1867. Turci su predali ključeve Beograda i drugih gradova srpskom knezu Mihailu Obrenoviću, što je bio završni čin u dugom procesu političkog oslobađanja tadašnje Kneževine Srbije od turske vlasti.

 

  • 25. jun 1867. Amerikanac Lisjen Smit patentirao je bodljikavu žicu.

 

  • 28. jun 1867. Rođen je italijanski pisac i dramaturg Luiđi Pirandelo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1934. godine, jedan od najznačajnijih dramskih pisaca XX veka. U pripovetkama, romanima i dramama prožetim osobenim, tragičnim humorom, izneo je ideje o iluzornosti realnog života i realnosti subjektivnih iluzija.

 

  • 14. jul 1867. Švedski naučnik Alfred Nobel, izumitelj dinamita, prvi put je demonstrirao svoj izum u kamenolomu kod engleskog grada Redhila.

 

  • 16. jul 1867. Francuski vrtlar Žozef Monije patentirao je u Parizu armirani beton.

 

  • 14. avgust 1867. Rođen je engleski pisac Džon Golsvorti, snažan kritičar društvenih prilika u tadašnjoj Britaniji. Dobio je Nobelovu nagradu za književnost 1932. godine.

 

  • 24. februar 1868. Kongres SAD je, prvi put u svojoj istoriji, pokrenuo postupak impičmenta (opoziva) predsednika Endrjua Džonsona, zbog optužbe za kršenje Ustava. Kongres je izglasao njegov opoziv, ali Senat nije odobrio tu odluku, pa je Džonson ostao na položaju predsednika do kraja mandata.

 

  • 12. mart 1868. Sa pravopisa Vuka Karadžića skinuta je zabrana. Rešenje o tome potpisao je, na osnovu odluke kneza Mihaila Obrenovića, ministar prosvete Dimitrije Crnobarac, bečki i pariski doktor nauka.

 

  • 28. mart 1868. Rođen je ruski pisac Aleksej Maksimovič Peškov, poznat kao Maksim Gorki, utemeljivač socijalističkog realizma.

 

  • 28. jul 1868. Ratifikovan je 14. amandman Ustava SAD, kojim su crnci dobili pravo na američko državljanstvo.

 

  • 10. decembar 1868. Prvi semafori za regulisanje saobraćaja na svetu počeli su da rade u Londonu, na trgu ispred zgrade britanskog parlamenta.

 

  • 15. jul 1869. Francuz Ipolit Mež Muri patentirao je margarin.

 

  • 28. decembar 1869. Vilijam Sempl iz Ohaja, SAD, patentirao je žvakaću gumu.

 

  • 2. oktobar 1870. Papska država plebiscitom je odlučila da se ujedini sa Italijom, a prestonica Italije premeštena je iz Firence u Rim.

 

  • 18. mart 1871. Građani Pariza podigli su revoluciju, poznatu kao Pariska komuna, koja je ugušena krajem maja iste godine.

 

  • 19. avgust 1871. Rođen je američki pilot i konstruktor aviona Orvil Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. sa bratom Vilburom, u avionu njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva.

 

  • 8. oktobar 1871. U Čikagu je izbio veliki požar koji je, prema legendi, počeo u jednoj štali kad je krava ritajući se oborila kerozinsku lampu na gomilu slame i strugotine. U požaru koji je trajao tri dana poginulo je oko 300 ljudi, a oko 90 000 njih ostalo je bez kuća.

 

  • 1. mart 1872. U planinskom području Jelouston u Montani, SAD, osnovan je prvi nacionalni park na svetu.

 

  • 1. jul 1872. Rođen je francuski inženjer i pilot Luj Blerio, pionir vazduhoplovstva, koji je, 25. jula 1909. godine, prvi avionom preleteo kanal Lamanš.

 

  • 27. jul 1872. Rođen je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binički, autor prve srpske opere Na uranku (na tekst Branislava Nušića) i marša Na Drinu. Osnovao je Beogradski vojni orkestar (1899), a sa Stevanom Mokranjcem Srpsku muzičku školu, koja je kasnije dobila ime „Mokranjac”.

 

  • 30. novembar 1872. U Glazgovu je odigrana prva fudbalska utakmica dve reprezentacije, Engleske i Škotske. Meč je završen bez golova.

 

  • 25. februar 1873. Rođen je italijanski operski pevač Enriko Karuzo, jedan od najvećih tenora u istoriji opere, proslavljeni izvođač dela Verdija i Pučinija i italijanskih kancona. Jedan je od prvih pevača koji je snimio gramofonsku ploču.

 

  • 20. novembar 1873. Dva grada na desnoj i levoj obali Dunava, Budim i Pešta, spojeni su u jedan i formirana je mađarska prestonica Budimpešta.

 

  • 1. decembar 1873. U Srbiji je donet prvi zakon o merama, čime su prestale da važe mere poput aršina, lakta, pedlja, a merna jedinica za dužinu postao je metar. Tim zakonom uveden je decimalni metarski sistem mera zasnovan na francuskim arhivskim pramerama metra i kilograma.

 

  • 12. decembar 1873. U Srbiji je Zakonom o kovanju srebrne monete uveden dinar kao novčana jedinica, čime je otklonjen monetarni haos i upotreba više od 40 vrsta tuđeg metalnog novca – dukata, forinti, talira i dr.

 

  • 22. januar 1875. Rođen je američki filmski reditelj Dejvid V. Grifit, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca u epohi nemog filma. Zaslužan je za većinu fundamentalnih otkrića filmskog izraza, uključujući krupni plan, ritmičku prirodu montaže i kreativnu upotrebu veštačkog svetla. Poznatiji filmovi: Netrpeljivost, Bekstvo, Rađanje jedne nacije, Pad Vavilona.

 

  • 1. septembar 1875. Rođen je američki pisac Edgar Rajs Barouz, poznat po seriji popularnih pustolovnih romana o Tarzanu. Napisao je originalnu knjigu Tarzan, kralj majmuna (1912) i još 25 nastavaka.

 

  • 7. mart 1876. Američkom pronalazaču Aleksanderu Grejemu Belu priznat je patent za pronalazak telefona. Istog dana prvi razgovor telefonom obavili su Bel i njegov saradnik Votson.

 

  • 25. jun 1876. U bici kod Litl Bighorna indijansko pleme Sijuks, pod komandom poglavice Ludog Konja, pobedilo je jedinicu Sedme konjičke divizije generala Džordža Armstronga Kastera, koji je poginuo zajedno sa svim vojnicima te jedinice.

 

  • 7. avgust 1876. Rođena je Margareta Gertruda Zele, poznatija pod umetničkim imenom Mata Hari, holandska egzotična igračica i kurtizana. Kao navodni nemački špijun tokom Prvog svetskog rata streljana je u šumi Vensen, nadomak Pariza, 15. oktobra 1917. godine.

 

  • 29. jun 1877. Rođen je pisac i političar Petar Kočić, autor satira Jazavac pred sudom i Sudanija, jedan od najistaknutijih srpskih realista, nacionalni borac protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine.

 

  • 2. jul 1877. Rođen je nemački pisac Herman Hese, jedan od najznačajnijih književnika XX veka, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1946. godine.

 

  • 28. avgust 1877. Rođen je engleski proizvođač automobila i pilot Čarls Stjuart Rols, koji je sa Frederikom Rojsom 1906. osnovao kompaniju za proizvodnju automobila „Rols–Rojs”.

 

  • 6. decembar 1877. Tomas Edison je u Vest Orindžu u Nju Džerziju demonstrirao prvi zvučni snimak, pesmu Mary had a little lamb.

 

  • 28. januar 1878. U Nju Hejvnu, SAD, puštena je u rad prva telefonska centrala, dve godine nakon što je Aleksandar Bel patentirao telefon.

 

  • 7. februar 1878. Umro je papa italijanskog porekla Pije IX, čiji je pontifikat trajao 31 godinu i 236 dana (od 1846. do 1878. godine), najduže u istoriji rimokatoličke crkve.

 

  • 29. jul 1878. Počela je austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine, na osnovu dogovora evropskih sila na Berlinskom kongresu.

 

  • 5. jul 1879. Rođen je američki teniser i političar Dvajt Dejvis, ministar rata od 1925. do 1929. godine, koji je 1900. osnovao tenisko takmičenje nacija Dejvis kup (prvi turnir počeo je u Bruklinu 8. avgusta 1900).

 

  • 21. oktobar 1879. Tomas Edison izvršio je u laboratoriji u Nju Džerziju probu svog najnovijeg izuma – električne sijalice sa grafitnim nitima, koja je svetlela trinaest časova. Sijalicu je prvi put javno demonstrirao 31. decembra iste godine, u Menlo parku u Nju Džerziju.

 

  • 27. novembar 1879. Francuska skupština premeštena je iz Versaja u Pariz.

 

  • 1. jun 1880. U Nju Hejvnu, SAD, u zgradi Jejl banke instalirana je prva javna telefonska kabina na svetu.

 

  • 16. maj 1881. Prvi tramvaj na svetu sa pogonom na električnu energiju počeo je redovno da saobraća u Berlinu.

 

  • 2. jul 1881. U Vašingtonu je izvršen atentat na predsednika SAD Džejmsa Ejbrama Garfilda, koji je od posledica ranjavanja umro sedamnaest dana kasnije.

 

  • 30. septembar 1882. Rođen je nemački fizičar Johanes Vilhelm Gajger, koji je 1928. izumeo napravu za otkrivanje i brojanje naelektrisanih čestica i gama zraka (merenje radioaktivnosti), poznatu kao Gajgerov brojač.

 

  • 3. januar 1883. Rođen je britanski državnik Klement Ričard Atli, laburistički premijer od 1945. do 1951. godine. Njegova vlada sprovela je niz socijalnih reformi u posleratnoj Britaniji i priznala nezavisnost Indije 1947. i Burme 1948. godine.

 

  • 8. maj 1884. Rođen je Hari Truman, predsednik SAD od 1945. do 1953. godine, upamćen po odluci da u avgustu 1945. baci atomske bombe na japanske gradove Hirošimu i Nagasaki, u trenutku kad je Japan nudio kapitulaciju.

 

  • 12. jul 1884. Rođen je italijanski slikar i vajar Amedeo Modiljani, čija su dela jedinstvena po prepoznatljivoj izduženosti figura. Živeo je u Parizu od 1906. do smrti 1920. i jedan je od najznačajnijih predstavnika „pariske škole”. Najviše je slikao ženske aktove i portrete, a u mladosti se bavio i skulpturom.

 

  • 13. oktobar 1884. Londonska četvrt Grinič ustanovljena je kao nulti (početni) meridijan od kojeg se računaju geografske dužine i vremenske zone na Zemlji.

 

  • 19. jun 1885. Rođen je srpski kompozitor i dirigent Stevan Hristić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od osnivača Muzičke akademije u Beogradu, šef Beogradske filharmonije, direktor Opere u Beogradu i prvi predsednik Saveza kompozitora Jugoslavije.

 

  • 6. jul 1885. Francuski biolog i hemičar Luj Paster prvi put je uspešno primenio vakcinu protiv besnila na ljudskom biću, devetogodišnjem Žozefu Majsteru iz Alzasa.

 

  • 29. avgust 1885. Nemački inženjer Gotlib Dajmler patentirao je prvi motocikl.

 

  • 1. maj 1886. U Čikagu je 40 000 radnika stupilo u štrajk zahtevajući bolje uslove rada, izražene u paroli „tri osmice” – po osam sati rada, odmora i kulturnog uzdizanja. U sukobu sa policijom ubijeno je šest i ranjeno oko 50 radnika. Od 1889. taj dan se slavi kao Međunarodni praznik rada. U Srbiji je prvi put proslavljen 1894. godine.

 

  • 28. oktobar 1886. Na ostrvu Bidl u njujorškoj luci predsednik SAD Grover Klivlend otkrio je Statuu slobode, koju je izradio Frederik Ogist Bartoldi.

 

  • 29. januar 1886. Nemački inženjer Karl Benc prikazao je svoju „kočiju bez konja”, prvi uspešan automobil na benzin, što je označilo početak automobilske industrije.

 

  • 29. jun 1886. Rođen je francuski državnik i finansijski stručnjak Rober Šuman, tvorac „Šumanovog plana” 1950. godine, na osnovu kojeg su 1952. Belgija, Holandija, Luksemburg, Zapadna Nemačka, Italija i Francuska stvorili Evropsku zajednicu za ugalj i čelik, preteču Evropske unije.

 

  • 9. decembar 1886. Rođen je američki pronalazač Klarens Birdsej, poznat po pronalasku dubokog zamrzavanja kao načina za održavanje namirnica.

 

  • 24. februar 1887. Pariz i Brisel postali su prve dve prestonice povezane telefonskom vezom.

 

  • 7. jul 1887. Rođen je ruski slikar jevrejskog porekla Mark Šagal, jedan od najoriginalnijih slikara XX veka. Veći deo života proveo je u Parizu, ali se inspirisao ruskim folklorom i uspomenama iz detinjstva.

 

  • 13. avgust 1888. Rođen je škotski pronalazač Džon Logi Berd, pionir televizije, koji je 1923. izveo prvi prenos TV slike kao crno-bele siluete, a 1925. kao slike sa polutonovima. U Londonu je, 27. januara 1926, prvi put javno demonstrirao televiziju. To je bio prvi prikaz ljudskog lica koji nije silueta, već sa pravim bojama i realističnim gradacijama svetlosti i senke.

 

  • 16. avgust 1888. Rođen je engleski pukovnik Tomas Edvard Lorens, arheolog, istraživač, pisac i ratnik. Postao je poznat kao Lorens od Arabije kada je u Prvom svetskom ratu poveo Arape u bitku protiv Turaka.

 

  • 19. septembar 1888. Prvo svetsko takmičenje za izbor lepotice održano je u belgijskoj banji Spa, a prva zvanično najlepša žena na planeti postala je Berta Sukare, osamnaestogodišnja kreolka iz Gvadelupe.

 

  • 31. mart 1889. Otvorena je Ajfelova kula, tada najviša građevina na svetu. Kulu visoku 300 metara (2000. godine na Ajfelovu kulu postavljena je televizijska antena visine 24 metra, pa je njena ukupna visina 324 metra), sagrađenu povodom Svetske izložbe u Parizu, povodom proslave stogodišnjice Francuske revolucije, konstruisao je francuski inženjer Aleksandar Gistav Ajfel. Kula je sagrađena na Marsovim poljima, pored reke Sene.

 

  • 25. maj 1889. Rođen je rusko-američki inženjer Igor Ivanovič Sikorski, jedan od najznačajnijih pionira avijacije. Helikopter je konstruisao 1908, a 1913. prvi je izgradio aviona sa više motora.

 

  • 4. novembar 1890. U Londonu je otvorena prva linija podzemne električne železnice na svetu.

 

  • 13. april 1892. Rođen je škotski fizičar Robert Votson Vat, pronalazač radara. Njegov uređaj omogućio je otkrivanje i određivanje položaja pomoću radio-talasa.

 

  • 2. maj 1892. Rođen je Manfred fon Rihthofen, poznat kao Crveni Baron, najslavniji nemački pilot u Prvom svetskom ratu. Tokom rata oborio je više od 80 neprijateljskih aviona. Poginuo je u vazdušnoj bici 21. aprila 1918. godine.

 

  • 26. jun 1892. Rođena je američka književnica Perl Bak, dobitnica Nobelove nagrade za književnost 1938. godine. Autorka je serije dela iz života Kine, gde je odrasla kao kćerka misionara.

 

  • 1. februar 1893. Tomas Edison je u Nju Džerziju otvorio prvi filmski studio na svetu.

 

  • 26. mart 1893. Rođen je italijanski političar Palmiro Toljati, jedan od osnivača Komunističke partije Italije 1921. i njen generalni sekretar od 1927. do 1964. godine. Koncepcijom „italijanskog puta u socijalizam” radikalno je raskinuo sa staljinističkom verzijom socijalizma.

 

  • 19. jul 1893. Rođen je ruski pisac i slikar Vladimir Vladimirovič Majakovski, utemeljivač ruskog futurizma, vodeći pesnik u vreme Oktobarske revolucije i u ranom sovjetskom periodu.

 

  • 14. avgust 1893. U Francuskoj su, prvi put na svetu, uvedene registarske tablice za motorna vozila.

 

  • 23. jun 1894. Rođen je engleski kralj Edvard VIII, koji je na presto stupio 1936. i iste godine abdicirao u korist brata Džordža VI, da bi mogao da se oženi Amerikankom Volis Simpson.

 

  • 5. april 1896. Na Olimpijskom stadionu u Atini otvorene su prve savremene olimpijske igre, čiji je idejni tvorac i organizator bio Francuz Pjer de Kuberten, predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta od 1896. do 1925. godine. Igre su trajale deset dana, a učestvovala su 484 takmičara (samo muškarci). Od 1924. uvedene su i zimske olimpijske igre.

 

  • 11. maj 1896. Rođen je srpski kompozitor Josip Štolcer, poznat kao Josip Slavenski, profesor Muzičke akademije u Beogradu. Spojio je muzički folklor balkanskih naroda sa modernom evropskom muzičkom tehnikom.

 

  • 12. decembar 1896. Guljelmo Markoni je u Londonu prvi put javno prikazao bežičnu radio-telegrafiju.

 

  • 25. septembar 1897. Rođen je Vilijam Fokner, jedan od najznačajnijih modernih američkih pisaca, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1949. godine. Njegov književni opus najvećim delom predstavlja sagu o sudbini američkog Juga.

 

  • 10. februar 1898. Rođen je nemački pisac Bertolt Breht, jedan od najvećih dramskih autora i teoretičara pozorišta XX veka.

 

  • 23. februar 1898. Francuski pisac Emil Zola uhapšen je zbog objavljivanja otvorenog pisma predsedniku Francuske, pod naslovom Optužujem, u kojem je francusku vladu optužio za antisemitizam i montirani proces protiv kapetana Alfreda Drajfusa, oficira optuženog za izdaju.

 

  • 5. jun 1898. Rođen je španski pesnik, dramaturg i pozorišni reditelj Federiko Garsija Lorka, jedan od najvećih liričara XX veka. Pisao je duboko samosvojnim jezikom po formi bliskom nadrealističkom maniru.

 

  • 9. jun 1898. Potpisan je sporazum kojim je Kina ustupila Velikoj Britaniji Hongkong na 99 godina. Hongkong je vraćen Kini 1. jula 1997. godine.

 

  • 22. jun 1898. Rođen je nemački pisac Erih Marija Remark, koji se proslavio antimilitarističkim romanom Na zapadu ništa novo (1929), u kojem je predočio besmisao ljudske klanice Prvog svetskog rata.

 

  • 7. jul 1898. SAD su anektirale Havajska ostrva, koja su 30. aprila 1900. postala njihov sastavni deo. U početku su Havaji imali status kolonije, da bi 21. avgusta 1959. postali pedeseta savezna država SAD.

 

  • 25. jul 1898. Vojska SAD je u špansko-američkom ratu okupirala Portoriko, do tada špansku koloniju. Portoriko je Pariskim mirovnim ugovorom iste godine ustupljen SAD. Istog dana 1953. dobio je status pridružene države SAD.

 

  • 26. septembar 1898. Rođen je američki kompozitor Džordž Geršvin, koji je u klasičnu muziku uneo elemente folklora, popularne muzike, crnačkih duhovnih pesama i bluza.

 

  • 26. decembar 1898. Pjer i Marija Kiri otkrili su radioaktivni hemijski element koji su nazvali radijum.

 

  • 21. jul 1899. Rođen je američki novinar i pisac Ernest Hemingvej, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1954. godine. U Prvom svetskom ratu učestvovao je na italijanskom frontu, što je opisao u romanu Zbogom oružje, a u romanu Za kim zvona zvone opisao je svoje iskustvo iz Španskog građanskog rata. Posle putovanja po Africi nastala su dela Snegovi Kilimandžara i Zeleni bregovi Afrike. Jedno od njegovih najpoznatijih dela jeste roman Starac i more, za koji je 1953. dobio Pulicerovu nagradu. Izvršio je samoubistvo lovačkom puškom 2. jula 1961. godine.

 

  • 24. avgust 1899. Rođen je argentinski pisac Horhe Luis Borhes, jedan od najvećih i najuticajnijih književnika XX veka. Presudno je obeležio hispanoameričku literaturu i znatno uticao na svetske književne tokove.

 

  • 22. februar 1900. Rođen je španski filmski stvaralac Luis Bunjuel, jedan od najvećih reditelja u svetskoj kinematografiji, poznat po nadrealističkim filmskim ostvarenjima (Andaluzijski pas, Viridijana, Lepotica dana, Diskretni šarm buržoazije).

 

  • 27. februar 1900. Osnovana je britanska Laburistička partija, sa Remzijem Mekdonaldom kao sekretarom.

 

  • 14. maj 1900. U Parizu su otvorene druge savremene olimpijske igre, na kojima su prvi put učestvovale žene.

 

  • 13. jun 1900. U Kini je počeo Bokserski ustanak, pobuna seljaka i gradske sirotinje protiv stranih sila i njihovog uticaja u Kini. Ustanak su u septembru 1901. ugušile evropske sile, Japan i SAD.

 

  • 29. jun 1900. Rođen je francuski pisac Antoan de Sen Egziperi, autor novele Mali princ (1943), jedne od najlepših dečjih knjiga u svetskoj književnosti.

 

  • 17. septembar 1900. Britanska kraljica Viktorija I potpisala je dokument kojim je Australija ušla u Komonvelt.

 

  • 28. februar 1901. Rođen je američki hemičar Lajnus Karl Poling, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1954. i Nobelove nagrade za mir 1962. godine. Pored njega, još troje ljudi dobilo je po dve Nobelove nagrade (Marija Sklodovska-Kiri, Džon Bardin i Frederik Senger), ali je Poling jedini samostalno dobio obe nagrade.

 

  • 6. jun 1901. Rođen je indonežanski državnik Ahmed Sukarno, prvi predsednik Indonezije posle sticanja njene nezavisnosti od Holandije, jedan od lidera Pokreta nesvrstanih.

 

  • 4. avgust 1901. Rođen je legendarni američki džez muzičar, trubač i pevač Luj Sačmo Armstrong, najznačajnija ličnost u istoriji džeza.

 

  • 6. septembar 1901. U Bufalu je na predsednika SAD Vilijama Mekinlija pucao anarhista Leon Čolgoš. Ranjeni predsednik, izabran na taj položaj 1896. godine, umro je posle osam dana, a 14. septembra 1901. šef države postao je Teodor Ruzvelt.

 

  • 7. septembar 1901. Potpisan je Pekinški protokol, kojim je okončan Bokserski ustanak u Kini. Pobunu protiv stranaca ugušile su evropske sile, Japan i SAD, a Kina je primorana da plati odštetu za njihovu imovinu uništenu tokom ustanka.

 

  • 10. decembar 1901. Prvi put je dodeljena Nobelova nagrada. Dodeljuje se iz oblasti fizike, hemije, medicine, književnosti, za mir i za ekonomiju (Švedska centralna banka je 1968. uspostavila nagradu za ekonomiju, koja se od 1969. dodeljuje zajedno sa ostalim nagradama). Pet nagrada dodeljuje Kraljevska švedska akademija u Stokholmu, a nagradu za mir dodeljuje Nobelov komitet u Oslu. Prvi nobelovac bio je Vilhelm Rendgen.

 

  • 28. jun 1902. SAD su od Francuske za 40 miliona dolara kupile koncesiju za gradnju Panamskog kanala.

 

  • 4. jul 1903. Pušten je u rad prvi pacifički telegrafski kabl, postavljen na dno okeana između San Franciska i Manile.

 

  • 3. novembar 1903. Kolumbijska provincija Panama se, posle pobune koju su inscenirale SAD, odvojila od Kolumbije i proglasila nezavisnost. Kada je odlučeno da se konačno završi Panamski kanal, Amerika je režirala pobunu kako bi jeftinije došla do njegove zone.

 

  • 17. decembar 1903. Braća Vilbur i Orvil Rajt izvela su prvi uspešan let avionom u istoriji vazduhoplovstva. Prvi od četiri leta izveo je Orvil, a za 12 sekundi preleteo je 36,6 m.

 

  • 18. decembar 1903. Američko-panamskim ugovorom zona Panamskog kanala je, uz godišnju rentu, stavljena pod kontrolu SAD. Posle gotovo 76 godina, zona Panamskog kanala je 1. oktobra 1979. formalno predata na upravu Panami.

 

  • 11. maj 1904. Rođen je španski slikar Salvador Dali, jedan od najvećih slikara XX veka. Prošao je kroz faze futurizma, kubizma i apstraktnog racionalizma, a potom se priklonio nadrealizmu.

 

  • 2. jun 1904. Rođen je američki sportista i filmski glumac Džoni Vajsmiler, prvi čovek koji je preplivao 100 m za manje od jednog minuta (58,6 s; 9. jul 1922). Osvojio je pet olimpijskih zlata (plivanje) i jednu bronzu (vaterpolo). Tumač je naslovne uloge u dvanaest filmova o Tarzanu, od 1932. do 1948. godine, rađenim prema romanima Edgara Rajsa Barouza.

 

  • 12. jul 1904. Rođen je čileanski pisac i diplomata Neftali Rikardo Rejes Basoalto, poznat kao Pablo Neruda, najveći liričar Latinske Amerike, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1971. godine.

 

  • 15. septembar 1904. Rođen je italijanski kralj Umberto II, poslednji monarh Italije, koji je na prestolu proveo samo mesec dana. Posle abdikacije oca Vitoria Emanuela III (vladao od 1900. do 9. maja 1946) postao je kralj, ali je i sam abdicirao u junu 1946, pošto su se prethodno Italijani na referendumu izjasnili za republikansko uređenje i time oborili monarhiju Savojske dinastije, koja je tada otišla u emigraciju.

 

  • 21. jun 1905. Rođen je francuski pisac i filozof Žan Pol Sartr, jedan od tvoraca filozofije egzistencijalizma. U književnosti je zastupao tezu o potrebi „angažovane literature”. Godine 1964. odbio je Nobelovu nagradu za književnost.

 

  • 26. oktobar 1905. Sporazumom u Karlštadu Norveška se odvojila od Švedske i postala nezavisna kraljevina, sa kraljem Hakonom VII.

 

  • 28. novembar 1905. Irski nacionalista Artur Grifit osnovao je u Dablinu partiju Šin Fejn, čiji je glavni zadatak bila borba za osamostaljenje Irske od Velike Britanije.

 

  • 3. oktobar 1906. Na radio-konferenciji u Berlinu SOS (u Morzeovoj azbuci: tri tačke, tri crte, tri tačke) ustanovljen je kao međunarodni znak za traženje pomoći. Prvi put je upotrebljen 10. juna 1909, kada je linijski brod Slavonija kompanije Kjunard doživeo brodolom na Azorskim ostrvima.

 

  • 1. decembar 1906. U Parizu je otvoren bioskop Omnia Pathe, prva dvorana na svetu namenski izgrađena za prikazivanje filmova.

 

  • 22. maj 1907. Rođen je engleski pozorišni i filmski glumac, režiser i producent Lorens Olivije, jedan od najvećih tumača likova iz dela Vilijama Šekspira, prvi glumac kojem je dodeljena plemićka titula. U karijeri dugoj preko šezdeset godina tumačio je najrazličitije uloge – od likova iz grčkih i Šekspirovih tragedija, preko ekscentričnih i grotesknih negativaca, do junaka romantičnih komedija.

 

  • 28. novembar 1907. Rođen je italijanski književnik i novinar Alberto Moravija, jedan od najpoznatijih pisaca savremene italijanske književnosti. Pisao je romane, pozorišne komade, priče, eseje, putopise, filmsku i pozorišnu kritiku. Slavu je stekao delima o moralnoj degeneraciji italijanske buržoazije.

 

  • 28. maj 1908. Rođen je engleski pisac i novinar Ijan Fleming, tvorac Džejmsa Bonda.

 

  • 30. jun 1908. U Tunguski, SSSR, dogodila se strahovita eksplozija u vazduhu koja je sravnila sa zemljom oko 2000 kvadratnih kilometara borove šume kod Tunguske reke u centralnom Sibiru. Nepotvrđeni dokazi nagoveštavaju da se meteoroid prečnika od 45 m do 90 m (ili, manje verovatno, kometa) raspao u atmosferi visoko iznad zemlje, stvorivši vatrenu loptu i udarni talas, ali ne i krater.

 

  • 6. april 1909. Američki istraživač admiral Robert Piri postao je prvi čovek koji je stigao na Severni pol, prešavši sa svojom ekspedicijom na sankama 1600 km.

 

  • 25. jul 1909. Francuski pilot Luj Blerio prvi je preleteo avionom kanal Lamanš.

 

  • 5. mart 1910. Rođen je Momofuku Ando, japanski „kralj rezanaca”, izumitelj instant rezanaca, koji su bili hrana astronautima u svemiru. Osnovao je 1948. fabriku Nissin foods, koja je 1958. prva proizvela rezance u vrećici.

 

  • 14. avgust 1910. Rođen je francuski fotograf Vili Ronis, poznat po svojim crno-belim fotografijama svakodnevnog života Parižana.

 

  • 3. decembar 1910. U Parizu je prvi put prikazana neonska lampa, koju je pronašao francuski fizičar Žorž Klod.

 

  • 9. maj 1911. U Beogradu je sa ciljem ostvarenja ideala ujedinjenja Srpstva osnovana tajna organizacija Ujedinjenje ili smrt, docnije nazvana Crna ruka. Organizacija je predviđala oslobođenje srpskih krajeva koji su se tada nalazili pod okupacijom Turske odnosno Austrougarske.

 

  • 14. decembar 1911. Norveški polarni istraživač Rual Amundsen postao je prvi čovek koji je stigao na Južni pol, pretekavši engleskog polarnog istraživača Roberta Skota, koji je na Južni pol stigao 18. januara 1912. godine.

 

  • 17. maj 1911. Rođena je američka filmska glumica irskog porekla Morin O’Saliven, poznata po ulogama Tarzanove partnerke Džejn u seriji filmova sa Džonijem Vajsmilerom.

 

  • 15. april 1912. Na prvom putovanju iz Velike Britanije u SAD potonuo je Titanik, najveći i najluksuzniji prekookeanski brod svog doba. Napravljen je u Belfastu za kompaniju White star line i koštao je 1,5 miliona funti. Isplovio je iz Sautemptona prema Njujorku u sredu 10. aprila 1912. godine. U nedelju, 14. aprila u 23.40 sati, Titanik je udario u ledeni breg jugoistočno od Kejp Rejsa u Njufaundlendu, a potonuo je 2 sata i 40 minuta kasnije, u 02.20 sati. Ujutru je brod Karpatija spasao 705 preživelih od 2227 putnika i članova posade. Ne postoji tačan podatak o broju ljudi na Titaniku, a prema nekim navodima na brodu je bilo 2224 putnika i članova posade, a spasena je 701 osoba.

 

  • 8. oktobar 1912. Crna Gora je objavila rat Turskoj i istog dana napala turske položaje kod Skadra. Devet dana kasnije, 17. oktobra, Srbija i Bugarska objavile su rat Turskoj, a 18. oktobra pridružila im se i Grčka, čime je počeo Prvi balkanski rat.

 

  • 14. oktobar 1912. U Milvokiju je nepoznato lice pucalo u bivšeg predsednika SAD Teodora Ruzvelta. Debeli kaput i svežanj rukopisa u unutrašnjem džepu sprečili su da metak dođe do tela.

 

  • 31. oktobar 1912. Rođena je američka pevačica i glumica Dejl Evans, koja je sa suprugom Rojem Rodžersom igrala u 27 vestern filmova i napisala njihovu pesmu Tragovi sreće.

 

  • 30. maj 1913. U Londonu je potpisan mirovni ugovor između članica Balkanskog saveza (Srbija, Crna Gora, Bugarska, Grčka) i Turske, čime je okončan Prvi balkanski rat. Turska je tim ugovorom izgubila sve balkanske posede, a na evropskom tlu ostao joj je samo Carigrad sa okolinom.

 

  • 30. jun 1913. Iznenadnim noćnim napadom bugarske Četvrte i Pete armije na srpske položaje, čime je izazvan Drugi balkanski rat, počela je Bregalnička bitka, okončana 9. jula 1913. potpunim slomom Bugara. Posle poraza Bugarska je kapitulirala, a mirovnim ugovorom u Bukureštu 10. avgusta 1913. utvrđene su nove granice između balkanskih država.

 

  • 31. jul 1913. Završen je Drugi balkanski rat, vođen zbog Makedonije.

 

  • 10. oktobar 1913. Završena je izgradnja Panamskog kanala, dugog 81,6 km, kojim su u najužem delu Srednje Amerike spojeni Atlantski i Tihi okean, ali su brodovi počeli da ga upotrebljavaju tek od 15. avgusta 1914, kad je prolaskom broda Ankon taj kanal otvoren. Panamski kanal je zvanično otvoren 12. jula 1920. godine.

 

  • 28. jun 1914. Gavrilo Princip, pripadnik organizacije Mlada Bosna, ubio je u Sarajevu austrougarskog nadvojvodu prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu ženu Sofiju. Austrougarska je iskoristila taj događaj da Srbiji postavi ultimatum, optužujući je, neosnovano, da stoji iza atentata. Pošto je Srbija odbacila ultimatum, Austrougarska joj je objavila rat i napala je, čime je otpočeo Prvi svetski rat.

 

  • 28. jul 1914. Austrougarska je objavila rat Srbiji, mesec dana posle atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu. Dalji tok događaja doveo je do Prvog svetskog rata.

 

  • 5. avgust 1914. Prvi električni saobraćajni signali za regulisanje različitih saobraćajnih pravaca postavljeni su u Aveniji Euklid i Istočnoj 105. ulici u Klivlendu, SAD.

 

  • 13. avgust 1914. Francuska je u Prvom svetskom ratu objavila rat Austrougarskoj.

 

  • 15. avgust 1914. Prolaskom broda Ankon otvoren je Panamski kanal, koji u najužem delu Srednje Amerike spaja Atlantski i Tihi okean. Kanal je zvanično otvoren tek u julu 1920. godine.

 

  • 6. oktobar 1914. Rođen je norveški istraživač i antropolog Tor Hejerdal, koji je 1947. za 101 dan preplovio Tihi okean od Kaljaoa u Peruu do Rarorije u Polineziji na drvenom splavu Kon-Tiki, izgrađenom prema nacrtima iz doba Inka.

 

  • 26. februar 1915. Nemci su u Prvom svetskom ratu u borbi protiv Francuza kod Malankura prvi put u istoriji ratovanja upotrebili bacače plamena.

 

  • 22. april 1915. Nemačka vojska je u Prvom svetskom ratu na Zapadnom frontu kod Ipra prvi put upotrebila bojni otrov, koji je po tom gradu dobio naziv iperit.

 

  • 25. april 1915. Počela je bitka na Galipolju, jedna od najvećih bitaka u Prvom svetskom ratu, u kojoj je Turska pobedila savezničke trupe pod britanskom komandom. To je bila jedina pobeda turske vojske u tom ratu.

 

  • 12. decembar 1915. Mona Liza, slika Leonarda da Vinčija, pronađena je u Firenci dve godine nakon što je ukradena iz pariskog muzeja Luvr.

 

  • 12. decembar 1915. Poleteo je prvi avion napravljen u potpunosti od metala, koji je konstruisao Nemac Hugo Junkers.

 

  • 15. septembar 1916. U bici na Somi u Prvom svetskom ratu Britanci su prvi put upotrebili tenkove, napravljene prema nacrtu Ernesta Svintona.

 

  • 5. februar 1917. Usvajanjem novog ustava Meksiko je postao federalna republika sa 28 saveznih država.

 

  • 7. novembar 1917. Pod vođstvom Vladimira Lenjina, lidera boljševika, u Petrogradu je počela Oktobarska revolucija i srušena privremena ruska vlada Aleksandra Kerenskog.

 

  • 15. maj 1918. Prva avionska pošta na svetu krenula je između Njujorka, Filadelfije i Vašingtona.

 

  • 1. oktobar 1918. Predvođeni engleskim pukovnikom Tomasom Edvardom Lorensom, poznatim kao Lorens od Arabije, Arapi su uz pomoć Britanaca u Prvom svetskom ratu preoteli Damask od Turaka.

 

  • 30. oktobar 1918. Kapitulacijom Turske, koja je u Prvi svetski rat ušla 1914. na strani Centralnih sila, prestalo je da postoji Osmansko carstvo.

 

  • 30. oktobar 1918. Slovačka je proglasila odvajanje od Mađarske i ujedinjenjem sa Češkom formirala Čehoslovačku, prvu državu stvorenu posle raspada Austrougarske u Prvom svetskom ratu. Češka i Slovačka su ponovo postale samostalne države 1. januara 1993, čime je prestala da postoji Čehoslovačka.

 

  • 3. novembar 1918. Predstavnici austrougarske vojske potpisali su kapitulaciju u Prvom svetskom ratu, što je bio poslednji državni akt 700-godišnje Habzburške monarhije. Dana 10. septembra 1919. formalno je prestala da postoji Austrougarska monarhija.

 

  • 11. novembar 1918. Potpisivanjem kapitulacije Nemačke u železničkom vagonu u francuskom mestu Kompjenj okončan je Prvi svetski rat, u kojem je učestvovalo 36 država, a život je izgubilo oko 10 miliona ljudi. Versajskim mirovnim ugovorom, potpisanim 28. juna 1919. između Nemačke i Saveznika, Prvi svetski rat je i formalno završen.

 

  • 1. decembar 1918. U Beogradu je proglašena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, sa princem Aleksandrom I Karađorđevićem kao regentom i Beogradom kao prestonicom.

 

  • 19. januar 1919. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca zamenila je, u Srbiji i u Crnoj Gori, julijanski kalendar gregorijanskim, koji je u drugim delovima države već bio u upotrebi. Srpska pravoslavna crkva zadržala je julijanski kalendar.

 

  • 22. mart 1919. Prva međunarodna avionska linija uspostavljena je između Pariza i Brisela.

 

  • 18. maj 1919. Rođena je engleska balerina Margaret Hukam, poznata kao Margo Fontejn, jedna od najvećih balerina u XX veku.

 

  • 15. jun 1919. Letom od Njufaundlenda do Irske, engleski piloti Artur Braun i Džon Olkok prvi su preleteli Atlantik.

 

  • 28. jun 1919. Potpisan je Versajski mirovni ugovor između poražene Nemačke i Saveznika kojim je i formalno završen Prvi svetski rat.

 

  • 7. oktobar 1919. Osnovana je holandska avio-kompanija KLM, najstariji postojeći avio-prevoznik na svetu.

 

  • 16. januar 1920. U SAD je stupio na snagu Zakon o prohibiciji, kojim je zabranjena proizvodnja i prodaja pića sa više od 0,5% alkohola.

 

  • 12. jul 1920. Zvanično je otvoren Panamski kanal, šest godina nakon što je kroz njega prošao prvi brod. Tim kanalom, dugim 81,6 km, spojeni su Atlantski i Tihi okean.

 

  • 14. avgust 1920. U Beogradu je potpisan ugovor o stvaranju Male antante, vojno-odbrambenog saveza Čehoslovačke i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca protiv restauracije Habzburgovaca i revizionističkih težnji Mađarske posle Prvog svetskog rata. Savezu je pet dana kasnije pristupila i Rumunija.

 

  • 31. avgust 1920. Prve radio-vesti emitovane su na stanici 8MK u Detroitu, SAD.

 

  • 1. jul 1921. Prvi put je primenjena vakcina za zaštitu dece od tuberkuloze – BCG (francuski: Bacille Calmette-Guérin).

 

  • 9. jul 1922. Američki sportista, kasnije filmski glumac (Tarzan) Džoni Vajsmiler postao je prvi plivač koji je za manje od jednog minuta (58,6 sekundi) preplivao 100 metara.

 

  • 28. avgust 1922. Radio-stanica WEAF u Njujorku emitovala je prvi put na svetu reklamni oglas, koji je trajao deset minuta.

 

  • 13. septembar 1922. U Al Aziziji, Libija, izmerena je najviša temperatura vazduha u hladu – 57,8 °C.

 

  • 4. novembar 1922. U Dolini kraljeva kod Luksora, Egipat, engleski arheolog Hauard Karter otkrio je grob faraona Tutankamona. Sarkofag je pronašao 3. januara 1924. godine.

 

  • 30. decembar 1922. Zvanično je osnovan Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika (SSSR), stvaranjem konfederacije Rusije, Belorusije, Ukrajine i Transkavkaske Federacije.

 

  • 13. oktobar 1923. Turski parlament je proglasio Angoru glavnim gradom Turske (do tada je Istanbul bio prestonica). Angori je 28. marta 1930. promenjen naziv u Ankara.

 

  • 29. oktobar 1923. Turska je proglašena republikom, a general Mustafa Kemal Ataturk postao je prvi predsednik Republike Turske. Zvanje „Ataturk” (što znači „Otac Turaka”) dobio je od turske skupštine 1930. godine.

 

  • 15. novembar 1923. Inflacija u Nemačkoj dostigla je vrhunac – osam milijardi maraka za jedan američki dolar.

 

  • 25. januar 1924. U francuskom gradu Šamoni počele su Prve zimske olimpijske igre.

 

  • 1. april 1924. Nemački sud je osudio Adolfa Hitlera na pet godina zatvora zbog pokušaja puča u novembru 1923. godine, ali je već u decembru amnestiran. Hitler je u zatvoru napisao knjigu Main kampf („Moja borba”, objavljena 8. decembra 1925), u kojoj je izložio koncepciju novog poretka i rasne supremacije Nemaca.

 

  • 2. jun 1924. Američki kongres priznao je državljanstvo svim preostalim Indijancima, starosedeocima na teritoriji na kojoj su stvorene SAD.

 

  • 1. januar 1925. Norveški glavni grad Kristijanija preimenovan je u Oslo.

 

  • 19. maj 1925. Rođen je američki borac za građanska prava Malkolm Litl, poznat kao Malkolm X. Ubijen je u Njujorku u februaru 1965. dok je govorio okupljenim pristalicama.

 

  • 17. jun 1925. Potpisan je Ženevski protokol, kojim je zabranjena upotreba bojnih otrova u ratu. Protokol je potpisalo 29 zemalja.

 

  • 1. jun 1926. Rođena je američka filmska glumica Norma Džin Mortenson, poznata kao Merilin Monro, jedan od najvećih simbola u istoriji filma. Holivudska filmska industrija od nje je stvorila mit. Okončala je život samoubistvom 5. avgusta 1962. godine.

 

  • 9. maj 1927. Kanbera je postala glavni grad Australije.

 

  • 21. maj 1927. Američki pilot Čarls Lindberg sleteo je u Pariz, preletevši za 33 sata i 29 minuta 5850 km od Long Ajlenda u Njujorku, čime je postao prvi čovek koji je avionom preleteo Atlantski okean.

 

  • 4. jul 1927. Rođena je italijanska filmska glumica Đina Lolobriđida, prva velika zvezda italijanske kinematografije posle Drugog svetskog rata.

 

  • 6. oktobar 1927. U filmu „Pevač džeza” (The jazz singer, 89 minuta; Warner Brothers), sa pevačem Alom Džolsonom u glavnoj ulozi, koji je premijerno prikazan u Njujorku, prvi put se čuo glas glumca, što je označilo početak ere zvučnog filma. Nakon pesme Dirty hands, dirty face, koju izvodi od petnaestog minuta filma, Džolson je u osamnaestom minutu filma izgovorio prve reči: Wait a minute, wait a minute, you ain’t heard nothin’ yet („Čekaj, čekaj, još ništa nisi čuo”). Neki raniji filmovi imali su sinhronizovane instrumentale i zvučne efekte – snimani su kao nemi filmovi (npr. Don Juan, 6. avgust 1926, Warner Brothers), ali nisu imali scene sa govorom, dok je „Pevač džeza” sadržao instrumentale i zvučne efekte, kao i brojne scene sa pevanjem i govorom.

 

  • 9. jun 1928. Medicinski glasnik Britanske kraljevske akademije objavio je da je škotski mikrobiolog Aleksander Fleming pronašao prvi antibiotik – penicilin, izolovan iz gljive Penicillium notatum, koji može uspešno da uništava bakterije. Njegovo otkriće primenjeno je tek deset godina kasnije, kad su ga Hauard Flori i Ernst Čejn primenili kao prvi antibiotik. Fleming, Flori i Čejn podelili su 1945. Nobelovu nagradu za medicinu.

 

  • 14. jun 1928. Rođen je argentinski revolucionar Ernesto Če Gevara, koji je postao simbol revolucionarnih težnji u Latinskoj Americi, ali i širom sveta. Ubijen je u Boliviji 9. oktobra 1967. godine.

 

  • 18. jun 1918. Norveški polarni istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je osvojio Južni pol, nestao je tokom leta avionom iznad Severnog ledenog okeana.

 

  • 28. septembar 1924. Rođen je italijanski filmski glumac Marčelo Mastrojani, jednako uspešan kao komičar, romantični heroj, dramski glumac, ljubavnik i tumač uloga u filmovima hermetičnog intelektualizma.

 

  • 6. jul 1928. U Njujorku je održana premijera filma „Svetla Njujorka” (Lights of New York, 57 minuta; Warner Brothers). To je prvi zvučni film u istoriji kinematografije koji je ceo bio sa dijalogom.

 

  • 1. novembar 1928. U Turskoj je arapsko pismo zamenjeno latinicom, što je bio deo prozapadnih reformi osnivača moderne Turske Kemala Ataturka.

 

  • 18. novembar 1928. Crtani film Steamboat Willie („Parobrod Vili”, 7,4 minuta; Volt Dizni), prvi animirani film u kojem se pojavio Miki Maus, prikazan je u njujorškom bioskopu Koloni teatar. To je ujedno bio i prvi potpuno sinhronizovan zvučni crtani film (dijalog, muzika i zvučni efekti). Parobrod Vili je treći crtani film koji je snimljen, ali je prvi objavljen i predstavlja Mikijev debi. Pre njega su snimljeni Plane crazy (snimljen je kao nemi crtani film i probno prikazan 15. maja 1928, ali se nije svideo publici, pa Dizni nije mogao da nađe distributera; pušten je u distribuciju 17. marta 1929, kao zvučni crtani film) i The gallopin’ gaucho (prikazan 14. marta 1929). Miki Maus je, povodom svoje 50-godišnjice, 18. novembra 1978. postao prvi lik iz crtanog filma koji je dobio zvezdu na holivudskom Bulevaru slavnih.

 

  • 11. februar 1929. Sporazumom u Luteranu između Musolinijeve Italije i Svete stolice stvorena je nezavisna papska država Vatikan, čime je rešeno takozvano rimsko pitanje – spor italijanske države i Svete stolice nastao 1870. posle priključenja Italiji Papske države i grada Rima. Vatikan se nalazi u središtu Rima, ograđen je zidinama i zauzima 44 ha.

 

  • 16. maj 1929. U Holivudu su dodeljene prve nagrade Američke filmske akademije (od 1931. ta nagrada poznata je kao Oskar) filmu Krila, glumici Dženet Gejnor i glumcu Emilu Janingsu.

 

  • 29. maj 1929. Prvi zvučni film u boji On with the show, kompanije Warner Brothers, prikazan je u Njujorku.

 

  • 12. jun 1929. Rođena je Anelis Mari Frank, poznata kao Ana Frank, čiji je dnevnik postao simbol stradanja Jevreja u Drugom svetskom ratu.

 

  • 3. oktobar 1929. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca promenila je naziv u Kraljevina Jugoslavija, a državna teritorija je podeljena na devet oblasti – banovina.

 

  • 29. oktobar 1929. Krah Njujorške berze, poznat kao Crni utorak, označio je početak velike krize koja je uzdrmala temelje američke privrede i koja se zatim proširila na ceo svet.

 

  • 28. mart 1930. Turski glavni grad Angora preimenovan je u Ankara. Do Kemala Ataturka, Turska prestonica bio je Istanbul.

 

  • 25. avgust 1930. Rođen je škotski filmski i pozorišni glumac Šon Koneri, koji se proslavio filmovima o tajnom agentu Džejmsu Bondu, snimanim prema pričama engleskog pisca Ijana Fleminga.

 

  • 3. mart 1931. Pesma Fransisa Skota Kija Zastava posuta zvezdama proglašena je himnom SAD.

 

  • 17. septembar 1931. Kompanija RCA Victor predstavila je prvu longplej gramofonsku ploču, koja se okreće brzinom od 33 obrtaja u minutu.

 

  • 21. maj 1932. Amelia Erhart je, kao prva žena, preletela Atlantski okean. Nestala je iznad Tihog okeana 1937. godine, kad je po drugi put pokušala da obleti svet.

 

  • 10. maj 1933. Nacisti su u centru Berlina izvršili prvo masovno spaljivanje knjiga, bacivši na lomaču više od 25 000 dela Karla Marksa, Sigmunda Frojda, Bertolta Brehta, Alberta Ajnštajna i drugih autora, koje su označili kao dekadentne.

 

  • 22. jul 1933. Američki pilot Vili Post prvi je sam obleteo Zemlju. Let je trajao 7 dana, 18 časova i 49 minuta.

 

  • 5. decembar 1933. Američki kongres je ratifikovao 21. amandman Ustava SAD, kojim je ukinuta prohibicija.

 

  • 23. maj 1934. U Luizijani su u okršaju sa policijom ubijeni Boni Parker i Klajd Barou, ozloglašeni razbojnički par.

 

  • 30. jun 1934. Uz podršku vojnih krugova, vođa nacista Adolf Hitler, pod optužbom da su pripremali zaveru, naredio je likvidaciju nekoliko stotina svojih bliskih saradnika (taj događaj je poznat kao Noć dugih noževa).

 

  • 22. jul 1934. Američkog pljačkaša banaka i ubicu, „državnog neprijatelja broj jedan” Džona Dilindžera, nakon 13 meseci potere, u Čikagu su ubili agenti Federalnog istražnog biroa (FBI).

 

  • 2. avgust 1934. Umro je nemački predsednik Paul fon Hindenburg, a Adolf Hitler je sebe proglasio firerom (vođom) i preuzeo apsolutnu vlast.

 

  • 8. januar 1935. Rođen je američki muzičar Elvis Aron Prisli, „kralj roka”, izuzetno popularan pedesetih i šezdesetih godina XX veka. Prodao je više od 150 miliona ploča i igrao u dvadesetak filmova.

 

  • 21. jun 1935. Rođena je francuska književnica i scenaristkinja Fransoaz Kuare, poznata kao Fransoaz Sagan. Proslavila se svojim prvim romanom Dobar dan, tugo (1954), koji je štampan u milionskim tiražima.

 

  • 26. februar 1936. Adolf Hitler je u Saksoniji otvorio prvu fabriku za proizvodnju „narodnog vozila” – Folksvagen.

 

  • 9. maj 1936. Italija je zvanično okupirala Abisiniju (Etiopiju) i italijanskog kralja Vitorija Emanuela III proglasila abisinskim carem.

 

  • 12. jul 1936. Na Malom Kalemegdanu u Beogradu svečano je otvoren zoološki vrt. Presudnu ulogu prilikom njegovog zasnivanja imao je Vlada Ilić, poznati trgovac i industrijalac, gradonačelnik Beograda od 1935. do 1939. godine.

 

  • 10. decembar 1936. Britanski kralj Edvard VIII abdicirao je na zahtev premijera Stenlija Boldvina, jer nije želeo da se odrekne ženidbe Amerikankom Volis Simpson.

 

  • 16. februar 1937. Patentiran je najlon. Taj izum plod je rada hemičara Volasa Hjuma Karotersa i njegovog istraživačkog tima iz kompanije DuPont u SAD.

 

  • 26. april 1937. Nemački avioni, koje je Fransisku Franku poslao Adolf Hitler, razorili su tokom Španskog građanskog rata gradić Gerniku u Baskiji.

 

  • 6. maj 1937. Nemački putnički cepelin Hindenburg, koji je poleteo tri dana ranije iz Frankfurta na Majni, zapalio se i eksplodirao prilikom sletanja u Nju Džerziju, SAD. Od 97 ljudi u letelici (36 putnika, 61 član posade), poginulo je njih 35, kao i jedan član posade na zemlji.

 

  • 27. maj 1937. Posle više od četiri godine gradnje, u San Francisku je pušten u saobraćaj Golden gejt, jedan od najvećih mostova na svetu.

 

  • 21. decembar 1937. U Holivudu je održana premijera filma Volta Diznija Snežana i sedam patuljaka, prvog celovečernjeg crtanog filma u istoriji kinematografije.

 

  • 31. maj 1938. Prvi put je prikazan film na televiziji. Bio je to film Povratak Skarlet Pimpernel, koji je prikazala američka televizijska kuća NBC.

 

  • 29. septembar 1938. U Minhenu su Velika Britanija, Francuska, Italija i Nemačka potpisale sporazum kojim je Nemačkoj dozvoljeno da pripoji Sudetsku oblast (češka teritorija sa nemačkom nacionalnom većinom). Vlada Čehoslovačke prethodno je pristala (21. septembra iste godine) na britansko-francuski plan o prepuštanju Sudetske oblasti Nemačkoj. Minhenski sporazum smatra se presudnim aktom kojim je Hitleru otvoren put za otpočinjanje Drugog svetskog rata.

 

  • 5. oktobar 1938. Predsednik Čehoslovačke Edvard Beneš podneo je ostavku i otišao u izbeglištvo, nakon što je pod pritiskom Velike Britanije i Francuske prihvatio Minhenski sporazum, kojim je Sudetska oblast ustupljena Hitlerovoj Nemačkoj.

 

  • 30. oktobar 1938. Milione Amerikanaca uhvatila je panika dok su na radio-stanici CBS slušali radio-dramu koju je prema noveli Herberta Džordža Velsa Rat svetova snimio Orson Vels, misleći da se radi o stvarnom napadu Marsovaca na Zemlju.

 

  • 9. novembar 1938. Nacisti su otpočeli pogrom Jevreja u Kristalnoj noći. Ubijen je neutvrđen broj ljudi i spaljeno stotine sinagoga i više od 7000 jevrejskih prodavnica i kuća. U znak sećanja na taj dan, 9. novembar se obeležava kao Međunarodni dan borbe protiv fašizma i antisemitizma.

 

  • 31. decembar 1938. U Indijanapolisu, SAD, prvi put je zvanično uveden test na alkohol za vozače.

 

  • 28. mart 1939. Predajom Madrida snagama generala Fransiska Franka, potom dugogodišnjeg diktatora Španije, španska republika je doživela slom.

 

  • 1. septembar 1939. Nemačka je bez objave rata napala Poljsku i time započela Drugi svetski rat, koji je trajao šest godina. U ratu je učestvovala 61 država i oko 110 miliona vojnika. Poginulo je oko 60 miliona ljudi, a više od 35 miliona ih je ranjeno.

 

  • 3. septembar 1939. Dva dana posle nemačkog napada na Poljsku, Velika Britanija i Francuska objavile su rat Nemačkoj.

 

  • 5. septembar 1939. SAD su proglasile neutralnost u Drugom svetskom ratu.

 

  • 10. septembar 1939. Kanada je objavila rat Nemačkoj, čime je sukob u Evropi prerastao u svetski rat.

 

  • 17. septembar 1939. Sovjetska Crvena armija ušla je u Poljsku sa istoka, zaposela krajeve zapadne Belorusije i Ukrajine i zarobila 217 000 Poljaka.

 

  • 10. maj 1940. Nemačka je, u Drugom svetskom ratu, bez objave rata napala Holandiju, Belgiju i Luksemburg.

 

  • 10. maj 1940. Posle ostavke Nevila Čemberlena, pristalice politike popuštanja Adolfu Hitleru, premijer Velike Britanije postao je Vinston Čerčil. Bio je premijer od 1940. do 1945. i od 1951. do 1955. godine.

 

  • 13. maj 1940. Vinston Čerčil je izjavio u Parlamentu da u ratu sa Nemačkom naciji ne može obećati „ništa sem krvi, muke, suza i znoja”.

 

  • 10. jun 1940. Italija je ušla u Drugi svetski rat kao saveznik nacističke Nemačke, objavivši rat Francuskoj i Velikoj Britaniji.

 

  • 21. avgust 1940. U Meksiku, gde je živeo kao politički izgnanik, umro je Lav Davidovič Bronštajn, poznat kao Lav Trocki, jedan od lidera Oktobarske revolucije. Prethodnog dana smrtno ga je ranio jedan španski komunista. Iza atentata je, kako se veruje, stajao Staljin.

 

  • 18. decembar 1940. Vođa nacističke Nemačke Adolf Hitler naredio je Generalštabu nemačke armije da pripremi invaziju na Rusiju, prema tajnom planu pod šifrom „Operacija Barbarosa”.

 

  • 7. jul 1941. Žikica Jovanović Španac, borac lokalnog partizanskog odreda, ubio je na seoskom vašaru u Beloj Crkvi, kod Krupnja, dvojicu žandarma. Taj događaj prihvaćen je kasnije kao početak ustanka u Srbiji, odnosno Jugoslaviji.

 

  • 22. avgust 1941. Iz zatvora u Sremskoj Mitrovici, u Drugom svetskom ratu, pobegla su 32 zatvorenika, većinom komunisti. Prilikom bekstva kroz podzemni kanal pomogao im je učenik srednje tehničke škole u Novom Sadu, partizan sa Fruške gore Boško Palkovljević Pinki, kasnije proglašen za narodnog heroja, koji ih je odveo u partizanski odred.

 

  • 21. oktobar 1941. Nemci su u Kragujevcu u Drugom svetskom ratu streljali nekoliko hiljada civila, među kojima i učenike kragujevačke gimnazije.

 

  • 7. decembar 1941. Japan je bez objave rata napao američku pomorsku bazu u Perl Harboru na Havajima. Sledećeg dana, SAD (i Velika Britanija) objavile su rat Japanu, čime je Amerika ušla u Drugi svetski rat.

 

  • 11. decembar 1941. Nemačka i Italija su u Drugom svetskom ratu objavile rat SAD, a američki kongres objavio je istog dana rat tim zemljama.

 

  • 26. novembar 1942. U Bihaću je, tokom Drugog svetskog rata, osnovano Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije – AVNOJ.

 

  • 2. decembar 1942. U Čikagu je tim američkih nuklearnih fizičara okupljen oko projekta izrade atomske bombe, predvođen Enrikom Fermijem, prvi put demonstrirao nuklearnu lančanu fisiju.

 

  • 7. april 1943. U laboratoriji u Bazelu, Švajcarska, prvi put je proizvedena droga LSD.

 

  • 13. jun 1943. U bici na Sutjesci u Drugom svetskom ratu poginuo je komandant Treće divizije i član Vrhovnog štaba NOVJ Sava Kovačević. Posthumno je proglašen za narodnog heroja.

 

  • 8. septembar 1943. Objavljena je bezuslovna kapitulacija Italije u Drugom svetskom ratu.

 

  • 12. septembar 1943. Nemački komandosi su, na osnovu naredbe Adolfa Hitlera, oteli bivšeg italijanskog diktatora Benita Musolinija, kog su nove italijanske vlasti stavile u zatvor.

 

  • 13. oktobar 1943. Italija je promenila stranu u Drugom svetskom ratu. Pod pritiskom Saveznika, kralj Vitorio Emanuele III i njegov predsednik vlade, maršal Pjetro Badoljo, objavili su rat nacističkoj Nemačkoj.

 

  • 31. jul 1944. Kao pilot savezničkog aviona u Drugom svetskom ratu, nad Sredozemnim morem poginuo je francuski pisac Antoan de Sen Egziperi, autor Malog princa, jedne od najlepših dečjih knjiga u svetskoj književnosti.

 

  • 17. septembar 1944. Spuštanjem britanskih padobranaca kod grada Arnhem u Holandiji počela je operacija Market Garden, najveći vazdušni desant u Drugom svetskom ratu, sa ciljem da se uspostavi mostobran na reci Rajni, zaobiđe nemačka linija odbrane i omogući Saveznicima prodor severno od Rura. Nemci su se dokopali planova, razbili Britance kod Arnhema i potom pripremili protivofanzivu u Ardenima. Saveznici su prešli Rajnu tek posle pet meseci.

 

  • 20. oktobar 1944. Jedinice NOVJ, pod komandom generala Peka Dapčevića, i Crvene armije, pod komandom generala Vladimira Ždanova, oslobodile su Beograd u Drugom svetskom ratu.

 

  • 26. mart 1945. Posle teških borbi (od 19. februara 1945), američke trupe su u Drugom svetskom ratu osvojile malo pacifičko ostrvo Ivo Džima, strateški važno za bombarderske napade na Japan.

 

  • 6. april 1945. Oslobođeno je Sarajevo u Drugom svetskom ratu. Prilikom borbi za oslobođenje grada, u pokušaju da sačuva električnu centralu koju su nemački saveznici hrvatske ustaše htele da unište, poginuo je Vladimir Perić Valter, čuveni partizanski obaveštajac i narodni heroj.

 

  • 27. april 1945. Uhapšen je italijanski diktator Benito Musolini. Streljan je narednog dana u mestu Donga, na obali jezera Komo.

 

  • 30. april 1945. Vođa nemačkih nacista Adolf Hitler i njegova ljubavnica Eva Braun izvršili su samoubistvo u podzemnom bunkeru u Berlinu.

 

  • 9. maj 1945. U Berlinu je šesnaest minuta posle ponoći potpisana bezuslovna kapitulacija nemačkih oružanih snaga. U ime Nemačke dokument je potpisao feldmaršal Vilhelm Kajtel, u ime Sovjetskog Saveza maršal Georgij Žukov, a u ime zapadnih saveznika britanski vazduhoplovni general Artur Teder. Time je formalno završen Drugi svetski rat u Evropi, ali su ostaci nemačkih trupa još nekoliko dana pružali otpor, najduže u Jugoslaviji, do 15. maja.

 

  • 9. jun 1945. Predsedništvo Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) donelo je Zakon o konfiskaciji imovine i izvršenju konfiskacije, na osnovu kojeg je država preuzela imovinu Trećeg rajha i državljana Jugoslavije koji su sarađivali sa okupatorom.

 

  • 21. jun 1945. Japanske snage na ostrvu Okinava, koje je služilo kao poslednja odbrana Japana u Drugom svetskom ratu, predale su se američkim trupama.

 

  • 16. jul 1945. SAD su u pustinji Alamogordo, u državi Novi Meksiko, izvršile prvu probu atomske bombe, pod šifrovanim nazivom Trinity.

 

  • 28. jul 1945. Američki bombarder B-25 udario je u gustoj magli u 79. sprat Empire State Building u Njujorku, tada najvišu zgradu na svetu. Avionom je upravljao potpukovnik Vilijam Smit. Poginulo je 14 ljudi (11 radnika u kancelarijama i 3 člana posade), a još 26 je povređeno.

 

  • 6. avgust 1945. Na Hirošimu je bačena atomska bomba, nazvana Little boy.

 

  • 9. avgust 1945. Na Nagasaki je bačena atomska bomba, nazvana Fat man. Meta napada bio je grad Kokura, međutim zbog velike oblačnosti izabrana je druga meta na listi, tj. Nagasaki.

 

  • 10. avgust 1945. Japan je u Drugom svetskom ratu ponudio Saveznicima predaju, pod uslovom da car Hirohito zadrži presto.

 

  • 14. avgust 1945. Japan je prihvatio zahteve Saveznika za kapitulaciju, čime je okončan Drugi svetski rat.

 

  • 2. septembar 1945. U Tokijskom zalivu, na palubi američkog ratnog broda Misuri, Japan je potpisao bezuslovnu kapitulaciju. Time je zvanično završen Drugi svetski rat.

 

  • 9. septembar 1945. Američke trupe iskrcale su se na kraju Drugog svetskog rata u Južnoj Koreji, sovjetska vojska je od Japana preuzela Severnu Koreju, a 38. paralela postala je linija podele dveju korejskih država.

 

  • 10. septembar 1945. U Norveškoj je pod optužbom za izdaju osuđen na smrt vođa norveških nacista Vidkun Kvisling. Tokom Drugog svetskog rata bio je predsednik marionetske vlade okupirane Norveške od 1942. do 1945. godine.

 

  • 21. oktobar 1945. Na izborima u Francuskoj prvi put su glasale žene.

 

  • 29. novembar 1945. Zvanično je proglašena Federativna Narodna Republika Jugoslavija, što je označilo kraj monarhističkog uređenja u Jugoslaviji.

 

  • 1. februar 1946. Norveški diplomata Trigve Li izabran je za prvog generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

 

  • 5. mart 1946. Britanski premijer Vinston Čerčil održao je u Fultonu, SAD, čuveni govor u kojem je prvi put upotrebljen termin „gvozdena zavesa”.

 

  • 2. jun 1946. Italijani su se na referendumu izjasnili za republikansko uređenje, odbacivši monarhiju. Savojska dinastija je prethodno izgubila popularnost pošto je decenijama podržavala Musollinijev režim, a time i poraz Italije u Drugom svetskom ratu i, kao posledicu, gubitak kolonijalnog carstva.

 

  • 4. jul 1946. Filipini su stekli nezavisnost nakon 48 godina vladavine SAD.

 

  • 4. novembar 1946. Osnovan je UNESKO, organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu.

 

  • 21. februar 1947. Polaroid, prvi instant fotografski aparat, prikazao je u Njujorku njegov pronalazač Edvin Herbert Lend.

 

  • 12. maj 1947. Prikazana je Slavica, prvi jugoslovenski igrani film snimljen posle Drugog svetskog rata. Režiser i scenarista bio je Vjekoslav Afrić, a tumači glavnih uloga Irena Kolesar, Marjan Lovrić i Ljubiša Jovanović.

 

  • 14. oktobar 1947. Tokom probnog leta američkog vojnog aviona na mlazni pogon Bel XS-1, kapetan Čarls E. Jeger (poznat kao Čak Jeger) postao je prvi čovek koji je probio zvučni zid. Leteo je brže od zvuka – 1,06 maha, tj. dostigao je brzinu od 1126 km/h, na visini od 13716 m.

 

  • 11. april 1948. Počela je izgradnja novog beogradskog naselja na levoj obali Save – Novog Beograda.

 

  • 14. maj 1948. Proglašena je država Izrael, osam časova pre okončanja britanskog mandata u Palestini. Prvi predsednik nove države postao je Haim Vajcman, a premijer David Ben-Gurion.

 

  • 9. septembar 1948. Posle povlačenja sovjetske vojske, na severu Korejskog poluostrva proglašena je Narodna Demokratska Republika Koreja, sa glavnim gradom Pjongjangom.

 

  • 2. mart 1949. Američki kapetan Džejms Galaher, posle leta avionom B-50 od 37742 km, spustio se u bazu Fort Vort u Teksasu, okončavši prvi let oko Zemlje bez spuštanja.

 

  • 23. maj 1949. Osnovana je Savezna Republika Nemačka, sa Bonom kao glavnim gradom.

 

  • 2. jun 1949. Arapska bliskoistočna država Transjordanija promenila je ime u Hašemitska Kraljevina Jordan.

 

  • 6. jun 1949. Objavljena je knjiga Džordža Orvela (pravo ime Erik Artur Bler) „1984”, vizija sveta kojim vlada „Veliki brat”.

 

  • 21. septembar 1949. U Kini je formirana Centralna narodna vlada na čelu sa Mao Cedungom, koji je 1. oktobra iste godine u Pekingu proglasio Narodnu Republiku Kinu.

 

  • 7. oktobar 1949. Na području sovjetske okupacione zone proglašena je Nemačka Demokratska Republika, sa predsednikom Vilhelmom Pikom i premijerom Otom Grotevolom.

 

  • 25. jun 1950. Napadom severnokorejskih snaga na Južnu Koreju počeo je Korejski rat, a svet se našao na ivici izbijanja trećeg svetskog rata.

 

  • 5. april 1951. Sud u Njujorku osudio je na smrt Džulijusa i Etel Rozenberg zbog špijunaže (odavanja atomskih tajni) u korist Sovjetskog Saveza. Oni su bili prvi civili u SAD osuđeni na smrt zbog špijunaže. Pogubljeni su na električnoj stolici u zatvoru Sing-Sing, 19. juna 1953. godine.

 

  • 18. april 1951. U Parizu su Belgija, Holandija, Luksemburg, Zapadna Nemačka, Italija i Francuska potpisali ugovor o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik (stupio na snagu 25. jula 1952), što je bila prva faza stvaranja sadašnje Evropske unije. Rimski ugovor, po kojem je 1. januara 1958. osnovano Evropsko zajedničko tržište, potpisali su 25. marta 1957. godine. Organizacija je kasnije nazvana Evropska ekonomska zajednica, a 8. februara 1992. u Mastrihtu je potpisan ugovor kojim je ta ekonomska zajednica postala i političko-pravna unija. Stupanjem na snagu Mastrihtskog sporazuma, 1. novembra 1993, nastala je Evropska unija.

 

  • 27. februar 1952. Održana je prva sednica Ujedinjenih nacija u novom stalnom sedištu svetske organizacije u Njujorku.

 

  • 15. april 1952. Njujorška Frenklin banka postala je prva banka koja je izdala kreditnu karticu.

 

  • 1. novembar 1952. SAD su na Maršalskim ostrvima izvršile probu prve hidrogenske bombe.

 

  • 11. novembar 1952. U Los Anđelesu, Džon Mulin i Vejn Džonson prikazali su prvi put svoj izum – video-rikorder.

 

  • 18. maj 1953. Džeki Kokran je postala prva žena koja je probila zvučni zid, u avionu „Canadair f-86 sabre”.

 

  • 29. maj 1953. Novozelanđanin Edmund Hilari i Nepalac Tenzing Norgaj (planinar iz plemena Šerpa; bio je sirdar, tj. vođa nosača), kao članovi britanske ekspedicije, prvi su osvojili Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu (8850 m, Himalaji).

 

  • 18. jun 1953. Proglašena je Republika Egipat, a za predsednika je izabran general Muhamed Nagib, vođa pobune kojom je 1952. sa vlasti zbačen kralj Faruk I.

 

  • 19. jun 1953. Džulijus i Etel Rozenberg, osuđeni za špijunažu u korist Sovjetskog Saveza, pogubljeni su na električnoj stolici u američkom zatvoru Sing-Sing.

 

  • 27. jul 1953. U Panmundžomu je potpisan sporazum o primirju kojim je okončan trogodišnji Korejski rat, u kojem je poginulo više od dva miliona ljudi.

 

  • 21. januar 1954. SAD su porinule Nautilus, prvu podmornicu na atomski pogon.

 

  • 27. jun 1954. U Obninsku, blizu Moskve, puštena je u rad prva nuklearna elektrana na svetu.

 

  • 24. avgust 1954. Predsednik SAD Dvajt Ajzenhauer potpisao je akt o stavljanju van zakona Komunističke partije SAD.

 

  • 27. jul 1955. Republika Austrija je ponovo postala suverena država. Austriju je 1938. okupirala i prisajedinila Nemačka, a posle Drugog svetskog rata ona je još deset godina bila pod okupacijom savezničkih država.

 

  • 22. septembar 1955. U Ujedinjenom Kraljevstvu počela je da radi komercijalna televizija. Prvi plaćeni oglas bila je reklama za pastu za zube.

 

  • 26. jul 1956. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser nacionalizovao je Suecki kanal, koji je do tada bio pod kontrolom anglo-francuske kompanije. Obećano je finansijsko obeštećenje Velikoj Britaniji, Francuskoj i SAD, ali to nije zadovoljilo London i Pariz, pa je došlo do vojne intervencije.

 

  • 4. oktobar 1957. Sovjetski Savez je lansirao u orbitu oko Zemlje prvi veštački satelit, „Sputnjik I”, težak 83 kg, koji je leteo po eliptičnoj putanji do 900 km visine.

 

  • 3. novembar 1957. Sovjetski Savez je lansirao prvi veštački satelit sa živim bićem, „Sputnjik II”, u kojem se nalazila keruša Lajka.

 

  • 31. januar 1958. Iz baze Kejp Kanaveral na Floridi lansiran je prvi američki veštački satelit, „Eksplorer I”.

 

  • 3. avgust 1958. Američka atomska podmornica Nautilus, pod komandom Vilijama Andersona, prva je prošla ispod ledenog pokrivača Severnog pola.

 

  • 23. oktobar 1958. Ruski pisac Boris Pasternak dobio je Nobelovu nagradu za književnost za roman Doktor Živago, koji je postao bestseler na Zapadu, dok u Sovjetskom Savezu tada još nije ni bio objavljen.

 

  • 2. januar 1959. Lansiran je prvi kosmički brod ka Mesecu, sovjetska „Luna I”, bez ljudske posade.

 

  • 14. septembar 1959. Sovjetski kosmički brod „Luna II” spustio se na Mesec i tako postao prva letelica koja je sletela na Zemljin satelit.

 

  • 21. april 1960. Glavni grad Brazila premešten je iz Rio de Žaneira u novosagrađenu Braziliju.

 

  • 21. jul 1960. U Cejlonu (sadašnja Šri Lanka), Sirimavo Bandaranaike postala je prva žena predsednik vlade na svetu, nasledivši supruga Solomona, ubijenog u atentatu.

 

  • 14. decembar 1960. Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila je deklaraciju o davanju nezavisnosti zemljama pod kolonijalnom upravom i taj datum se obeležava kao Dan dekolonizacije.

 

  • 12. april 1961. U orbitu oko Zemlje lansiran je sovjetski kosmički brod „Vastok 1”, sa majorom Jurijem Gagarinom, prvim svetskim kosmonautom, koji je obleteo Zemlju za 108 minuta, krećući se maksimalnom brzinom od 28 000 km/h, na najvećoj udaljenosti od Zemlje od 327 km.

 

  • 5. maj 1961. Iz baze Kejp Kanaveral na Floridi lansiran je „Merkjuri”, prva vasionska letelica SAD sa ljudskom posadom, kojom je upravljao Alan Šepard.

 

  • 28. maj 1961. Ukinut je Orijent ekspres, transkontinentalni voz koji je 78 godina (od 5. oktobra 1883) saobraćao na liniji Pariz–Istanbul.

 

  • 19. jun 1961. Velika Britanija je dala nezavisnost šeikatu Kuvajtu, koji je bio pod njenim protektoratom od 1899. godine.

 

  • 2. jul 1961. Američki pisac Ernest Hemingvej, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1954. godine, izvršio je samoubistvo lovačkom puškom.

 

  • 13. avgust 1961. Počela je izgradnja Berlinskog zida, posle zatvaranja granice između Istočnog i Zapadnog Berlina kod Brandenburške kapije.

 

  • 10. decembar 1961. Ivo Andrić je dobio Nobelovu nagradu za književnost.

 

  • 20. februar 1962. Posle uspešnih podorbitalnih letova sa ljudskom posadom, SAD su u orbitu oko Zemlje lansirale vasionski brod „Merkjuri-atlas 6”, kojim je prvi američki astronaut Džon Glen tri puta obleteo Zemlju. Let je trajao 4 sata, 55 minuta i 23 sekunde.

 

  • 14. jun 1962. U Parizu je osnovana Evropska organizacija za istraživanje svemira, prethodnica Evropske svemirske agencije.

 

  • 3. jul 1962. Alžir je stekao nezavisnost posle 132 godine francuske kolonijalne vlasti.

 

  • 21. mart 1963. Transferom poslednjih 27 zatvorenika zatvoren je Alkatraz, po maksimalnoj bezbednosti čuveni zatvor u zalivu San Franciska, u kojem je nekada bio zatvoren gangster Al Kapone.

 

  • 16. jun 1963. Sovjetski Savez je lansirao vasionski brod „Vastok 6” sa prvom ženom kosmonautom Valentinom Tereškovom.

 

  • 25. jul 1963. Sovjetski Savez, SAD i Velika Britanija zaključili su ugovor o zabrani nuklearnih proba u vazduhu, pod vodom i u svemiru.

 

  • 8. avgust 1963. U spektakularnoj „Velikoj pljački voza” grupa kriminalaca upala je u poštanski voz između Glazgova i Londona i opljačkala 2,6 miliona funti. Svih petnaest učesnika „pljačke stoleća” uhapšeno je i 1964. osuđeno na po 25 do 30 godina zatvora.

 

  • 28. avgust 1963. Borac za ljudska prava Martin Luter King održao je pred 200 000 učesnika protestnog Marša slobode na Vašington čuveni govor pod nazivom I have a dream.

 

  • 22. novembar 1963. U Dalasu, Teksas, ubijen je predsednik SAD Džon F. Kenedi (bio je najmlađi predsednik Amerike – kada je izabran, 1960, imao je 43 godine), a istog dana potpredsednik Lindon Džonson položio je zakletvu kao 36. predsednik SAD. Za atentat je osumnjičen Li Harvi Osvald, koga je dva dana kasnije u policijskoj stanici ubio Džek Rubi.

 

  • 2. jul 1964. Predsednik SAD Lindon Džonson potpisao je Akt o građanskim pravima, kojim je zabranjena rasna diskriminacija.

 

  • 21. septembar 1964. Malta je postala nezavisna posle 164 godine britanske vladavine.

 

  • 10. oktobar 1964. U Tokiju su otvorene Osamnaeste olimpijske igre, prve u Aziji.

 

  • 19. oktobar 1964. U udesu sovjetskog aviona tipa Iljušin-18, koji se srušio na Avalu, niko nije preživeo, uključujući šestočlanu delegaciju sovjetske armije sa maršalom Sergejem Birjuzovom na čelu, koja je trebalo da učestvuje na proslavi 20-godišnjice oslobođenja Beograda.

 

  • 22. oktobar 1964. Francuski književnik Žan Pol Sartr odbio je Nobelovu nagradu za književnost.

 

  • 18. mart 1965. Sovjetski kosmonaut Aleksej Leonov izašao je iz vasionskog broda „Vashod 2” i postao prvi čovek koji je „šetao” svemirom.

 

  • 17. maj 1965. Između Velike Britanije i SAD obavljen je prvi transatlantski prenos TV programa u boji. To je bio prenos emisije američke TV mreže NBC Novi pogled na staru Englesku, preko američkog komercijalnog telekomunikacionog satelita Early Bird.

 

  • 3. jun 1965. Američki astronaut Edvard Vajt izašao je iz vasionskog broda „Džemini 4”, koji je kružio oko Zemlje, i tako postao prvi Amerikanac koji je „šetao” svemirom.

 

  • 14. jul 1965. Američki satelit „Mariner 4”, lansiran u novembru 1964. godine, napravio je prve fotografije Marsa.

 

  • 26. jul 1965. Maldivska ostrva u Indijskom okeanu, britanski protektorat od 1887. godine, stekla su nezavisnost.

 

  • 6. septembar 1965. Napadom indijske avijacije na pakistanski grad Lahor počeo je rat između Indije i Pakistana zbog Kašmira.

 

  • 8. decembar 1966. Sporazum o zabrani nuklearnog oružja u svemiru potpisalo je 28 zemalja, uključujući Sovjetski Savez i SAD.

 

  • 27. jun 1967. U filijali banke Barclays, na severu Londona, pušten je u rad prvi bankomat.

 

  • 10. septembar 1967. Građani Gibraltara odbacili su na referendumu mogućnost pripajanja Gibraltara Španiji, opredelivši se da ostanu pod britanskom upravom.

 

  • 27. mart 1968. U avionskoj nesreći poginuo je ruski kosmonaut Jurij Aleksejević Gagarin, prvi čovek koji je, 1961. godine, obleteo Zemlju.

 

  • 4. april 1968. Američki baptistički sveštenik afroameričkog porekla Martin Luter King, vođa pokreta protiv rasnog ugnjetavanja i dobitnik Nobelove nagrade za mir 1964. godine, ubijen je hicem iz vatrenog oružja dok je stajao na balkonu svoje sobe u motelu u Memfisu, SAD. Ubio ga Džejms Erl Rej.

 

  • 5. jun 1968. Palestinac Sirhan Sirhan je u atentatu u Los Anđelesu smrtno ranio američkog senatora Roberta Kenedija, koji je umro narednog dana.

 

  • 24. avgust 1968. Francuska je u južnom Pacifiku izvela prvu probu hidrogenske bombe i postala peta nuklearna sila na svetu.

 

  • 31. decembar 1968. Sovjetski supersonični putnički avion Tupoljev Tu-144 obavio je prvi let, nekoliko meseci pre francusko-britanske supersonične letelice Konkord.

 

  • 9. april 1969. Francusko-britanski supersonični putnički avion Konkord obavio je prvi let, od Bristola do Ferforda u Engleskoj.

 

  • 16. jul 1969. Američki vasionski brod „Apolo 11” lansiran je iz Kejp Kenedija u istorijsku misiju ka Mesecu. U brodu su bili astronauti Nil Armstrong (komandant posade), Edvin Oldrin (pilot lunarnog modula Orao) i Majkl Kolins (pilot komandnog modula Kolumbija). Četiri dana kasnije, 20. jula, Armstrong je postao prvi čovek koji je stupio na Mesec. Po izlasku iz lunarnog modula, prilikom stupanja na tlo Meseca, izjavio je sada već legendarnu rečenicu: „Ovo je mali korak za čoveka, ali veliki za čovečanstvo.” Na Mesec je potom kročio i Oldrin, a Kolins je kružio oko Meseca u vasionskom brodu, čekajući njihov povratak. Na Zemlju su se vratili 24. jula, kad su se spustili na Havaje.

 

  • 2. avgust 1970. Britanski vojnici su u Severnoj Irskoj prvi put upotrebili gumene metke, radi smirivanja nereda.

 

  • 25. novembar 1970. Japanski pisac Jukio Mišima počinio je javno ritualno samoubistvo (harakiri) u znak protesta protiv „vesternizacije” Japana.

 

  • 18. decembar 1970. U Italiji je stupio na snagu Zakon o razvodu braka, uprkos protivljenju rimokatoličke crkve.

 

  • 15. avgust 1971. Bahrein je stekao nezavisnost nakon 150 godina britanske kolonijalne vlasti.

 

  • 25. oktobar 1971. Generalna skupština Ujedinjenih nacija odlučila je da primi Kinu u svetsku organizaciju i da isključi Tajvan.

 

  • 2. decembar 1971. Od šest emirata u Persijskom zalivu (Abu Dabija, Dubaija, Šardže, Adžmana, Uma al Kajvajna i Fudžajre) osnovana je federacija Ujedinjenih Arapskih Emirata.

 

  • 3. decembar 1971. Počeo je indijsko-pakistanski rat zbog Kašmira, završen četrnaest dana kasnije pobedom Indije i odvajanjem Bangladeša, do tada Istočnog Pakistana, u posebnu državu.

 

  • 24. januar 1972. Japanski vojnik Sjoiči Jokoi otkriven je na pacifičkom ostrvu Guam, gde se 27 godina skrivao u džungli uveren da Drugi svetski rat i dalje traje.

 

  • 26. januar 1972. Iznad Čehoslovačke je, posle eksplozije podmetnute bombe, pao avion JAT-a DC-9, na liniji Kopenhagen–Beograd. Poginulo je 27 putnika i članova posade, a pad sa 10 000 m preživela je jedino stjuardesa Vesna Vulović.

 

  • 14. maj 1972. Japanu je posle 27 godina pod okupacijom SAD vraćeno ostrvo Okinava, ali je znatan deo ostrva ostao pod kontrolom američke vojske.

 

  • 5. septembar 1972. Na olimpijskim igrama u Minhenu pripadnici palestinske terorističke organizacije Crni septembar napali su olimpijsko selo i ubili jedanaest izraelskih sportista.

 

  • 23. avgust 1973. Pljačkaši banke u Stokholmu uzeli su četvoro ljudi za taoce. Tokom šest dramatičnih dana, između pljačkaša i talaca razvilo se prijateljstvo, koje je kasnije opisano i analizirano kao „stokholmski sindrom”.

 

  • 23. septembar 1973. Na vanrednim izborima, treći put je za predsednika Argentine izabran Huan Domingo Peron. Njegova supruga Izabela postala je potpredsednica.

 

  • 10. oktobar 1973. Potpredsednik SAD Spiro Egnju morao je da podnese ostavku zbog optužbi za izbegavanje plaćanja poreza.

 

  • 10. mart 1974. Japanski poručnik Hiro Onade predao se filipinskim vlastima posle 29 godina skrivanja u džungli, objasnivši da nije dobio naređenje o povlačenju i da nije znao da je završen rat između SAD i Japana.

 

  • 18. maj 1974. Indija je izvršila prvu nuklearnu probu, u pustinji u Radžastanu, postavši šesta zemlja koja je izvela nuklearnu eksploziju.

 

  • 19. jul 1974. Španski diktator Fransisko Franko privremeno je zbog bolesti predao vlast princu Huanu Karlosu, koji je 1975. godine, posle Frankove smrti, postao kralj Španije.

 

  • 30. jun 1974. Ruski baletski igrač Mihail Barišnjikov emigrirao je iz Sovjetskog Saveza tokom kanadske turneje ansambla baleta Boljšoj teatra.

 

  • 30. april 1975. Padom Sajgona (današnjeg Ho Ši Mina), u koji su ušle snage Severnog Vijetnama, završen je Vijetnamski rat.

 

  • 16. maj 1975. Japanka Junko Tabei postala je prva žena koja se popela na Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu (8850 m, Himalaji).

 

  • 25. jun 1975. Afrička država Mozambik (Portugalska Istočna Afrika) stekla je nezavisnost posle 477 godina kolonijalne zavisnosti od Portugala.

 

  • 26. decembar 1975. Letom na liniji Moskva – Alma Ata, Tupoljev Tu-144 postao je prvi supersonični avion na svetu u redovnom saobraćaju.

 

  • 28. maj 1976. U redovan saobraćaj puštena je železnička pruga Beograd–Bar, čija je gradnja trajala od 1952. godine.

 

  • 2. jul 1976. Proglašeno je ujedinjenje Severnog i Južnog Vijetnama u jednu državu, sa Hanojem kao glavnim gradom.

 

  • 20. jul 1976. Američki vasionski brod bez ljudske posade „Viking 1” spustio se posle 11 meseci leta na Mars.

 

  • 27. jun 1977. Afrička država Džibuti stekla je nezavisnost posle 117 godina francuske vladavine.

 

  • 16. avgust 1977. U Memfisu je od prekomerne upotrebe alkohola i droge umro američki muzičar Elvis Aron Prisli, „kralj roka”, izuzetno popularan pedesetih i šezdesetih godina XX veka. Prodao je više od 150 miliona ploča i igrao u dvadesetak filmova.

 

  • 4. oktobar 1977. Ujedinjene nacije su proklamovale Opštu deklaraciju o zaštiti životinja, a 4. oktobar proglašen je Svetskim danom zaštite životinja.

 

  • 5. maj 1978. Teroristička organizacija Crvene brigade saopštila je da je ubila bivšeg italijanskog premijera Alda Mora (premijer od 1963. do 1968. i od 1974. do 1976. godine), otetog 16. marta iste godine. Njegovo izrešetano telo nađeno je četiri dana kasnije u parkiranom automobilu u centru Rima.

 

  • 8. decembar 1980. U Njujorku je ubijen Džon Lenon, bivši član Bitlsa. Ubio ga je Mark Dejvid Čepmen, mentalno poremećeni obožavalac.

 

  • 30. mart 1981. Predsednika SAD Ronalda Regana ranio je u Vašingtonu atentator Džon Hinkli.

 

  • 19. januar 1983. U Boliviji, gde se skrivao 32 godine, uhapšen je nemački ratni zločinac Klaus Barbi, zloglasni šef Gestapoa u Lionu za vreme Drugog svetskog rata, poznat po nadimku Kasapin iz Liona. U Francuskoj je 3. jula 1987. osuđen na doživotnu robiju.

 

  • 27. mart 1983. U Srbiji je prvi put uvedeno letnje računanje vremena.

 

  • 8. februar 1984. Na stadionu Koševo u Sarajevu otvorene su Četrnaeste zimske olimpijske igre. Na prvim olimpijskim igrama održanim u Jugoslaviji učestvovali su sportisti iz 49 država, najveći broj u istoriji zimskih olimpijskih igara.

 

  • 25. jul 1984. Svetlana Savicka, član posade sovjetskog kosmičkog broda „Sojuz T-12”, izašla je iz letelice i postala prva žena koja je „kročila” u otvoreni kosmički prostor.

 

  • 13. jul 1985. Sovjetski atletičar Sergej Bupka postigao je nov svetski rekord u skoku motkom kad je u Parizu, prvi u istoriji atletike, preskočio „magičnu granicu” od šest metara.

 

  • 26. april 1986. Eksplodirao je IV blok nuklearne centrale u Černobilju u Ukrajini, a radioaktivni oblaci prekrili su gotovo celu Evropu. Nuklearna centrala trajno je zatvorena 15. decembra 2000. godine.

 

  • 9. novembar 1989. Počelo je rušenje Berlinskog zida, koji je 28 godina bio simbol podele Evrope posle Drugog svetskog rata i ideološko-političke i vojne konfrontacije Istoka i Zapada.

 

  • 24. april 1990. Istočna i Zapadna Nemačka odredile su 2. jul kao datum ekonomskog ujedinjenja, kao uvod u potpuno ujedinjenje dveju nemačkih država 3. oktobra iste godine.

 

  • 2. avgust 1990. Iračka vojska napala je Kuvajt i okupirala ga za jedan dan. Slanjem trupa u Kuvajt irački predsednik Sadam Husein pokrenuo je događaje koji su doveli do Zalivskog rata i stacioniranja američkih trupa u tom regionu.

 

  • 19. novembar 1990. Posle potpisivanja sporazuma o konvencionalnim snagama u Evropi i o uništavanju dela naoružanja, lideri NATO-a i Varšavskog pakta objavili su da je okončan hladni rat između dva vojna bloka.

 

  • 20. jun 1991. Nemačka skupština je tesnom većinom izglasala da prestonicu treba premestiti iz Bona, koji je bio glavni grad Zapadne Nemačke, u Berlin.

 

  • 25. jun 1991. Poslednje sovjetske jedinice stacionirane u Čehoslovačkoj napustile su tu zemlju, 23 godine posle vojne intervencije Varšavskog pakta kojom je oborena vlast reformističkog rukovodstva pod vođstvom Aleksandra Dupčeka.

 

  • 25. jun 1991. Slovenija i Hrvatska su, suprotno ustavu SFRJ, jednostrano proglasile nezavisnost od jugoslovenske federacije. Pokazalo se da je to značilo uvod u građanski rat, za šta ogromnu odgovornost, zbog povlađivanja secesionističkim težnjama, snose i vodeće zapadne zemlje, u prvom redu SAD i Nemačka. Prva država koja je priznala secesiju bio je Vatikan.

 

  • 1. jul 1991. Na sastanku u Pragu lideri istočnoevropskih zemalja ukinuli su vojni savez Varšavski pakt, uspostavljen 14. maja 1955. godine.

 

  • 15. jun 1992. Parlament Japana je, prvi put od Drugog svetskog rata, odobrio angažovanje vojnika u inostranstvu.

 

  • 2. decembar 1993. U pucnjavi prilikom pokušaja hapšenja, kolumbijska policija ubila je Pabla Eskobara, šefa narko-kartela.

 

  • 6. maj 1994. Otvoren je tunel ispod kanala Lamanša koji povezuje Veliku Britaniju i Francusku.

 

  • 10. maj 1994. Nelson Mandela je kao prvi crnac inaugurisan za predsednika Južne Afrike.

 

  • 15. jun 1994. Izrael i Vatikan uspostavili su pune diplomatske odnose, posle istorijskog dogovora o međusobnom priznanju.

 

  • 15. avgust 1994. U Sudanu je uhapšen i izručen Francuskoj jedan od najpoznatijih svetskih terorista Ilič Ramirez Sančez, poznat kao Karlos Šakal.

 

  • 6. avgust 1996. Američki naučnici su objavili da su pronašli dokaz da je na Marsu davno postojao život, na osnovu ispitivanja meteorita pronađenog na Antarktiku.

 

  • 17. decembar 1996. Pripadnici peruanskog levičarskog gerilskog pokreta Tupak Amaru zauzeli su japansku ambasadu u Limi i zapretili da će ubiti svih 490 talaca ako vlasti Perua ne oslobode iz zatvora 300 pripadnika njihovog pokreta.

 

  • 1. jul 1997. Hongkong je, posle 150 godina pod britanskom upravom, vraćen Kini, kao njena specijalna administrativna oblast.

 

  • 14. maj 1998. Umro je američki pevač i filmski glumac Frenk Sinatra, koji je svetsku slavu stekao nizom muzičkih hitova kao što su Stranci u noći i Njujork, Njujork. Dobitnik je Oskara za ulogu u filmu Odavde do večnosti.

 

  • 1. januar 1999. Zvanično je puštena u promet jedinstvena evropska valuta evro, a zamena nacionalnih valuta u dvanaest zemalja EU počela je 1. januara 2002. godine.

 

  • 24. decembar 1999. Mali princ, delo Antoana de Sen Egziperija, proglašen je za knjigu veka u Francuskoj.

 

  • 18. februar 2002. Prelaskom na evro u Francuskoj je prestao da važi franak, koji je 641 godinu bio nacionalna valuta.

 

  • 31. maj 2005. „Vašington post” je potvrdio da je bivši zamenik direktora FBI-ja Vilijam Mark Felt (nazvan Deep Throat – „Duboko Grlo”) bio poverljivi izvor koji je tim novinama dostavio informacije koje su dovele do afere Votergejt i ostavke predsednika SAD Ričarda Niksona 1974. godine.

 

  • 8. maj 2007. U Severnoj Irskoj je, posle višegodišnje suspenzije i direktne uprave vlade iz Londona, obnovljena lokalna vlast i oformljeni su severnoirski parlament i vlada.

 

  • 20. jun 2009. U Atini je otvoren velelepan Muzej Akropolja, u kojem je izloženo više od 4000 antikviteta izuzetne istorijske i kulturne vrednosti.

 

  • 24. jun 2016. Britanski premijer Dejvid Kameron podneo je ostavku nakon što su građani na referendumu odlučili da Velika Britanija izađe iz Evropske unije.

     

    Povratak na vrh strane