Dogodilo se – januar

 

  • 10. januar 49. pre n. e. Gaj Julije Cezar je izgovorio čuvenu rečenicu Alea iacta est („Kocka je bačena”) i zatim prešao reku Rubikon, što je označilo novo razdoblje u istoriji Rimskog carstva – počeo je građanski rat protiv Pompeja i Senata, koji je završen uvođenjem Cezarove diktature.
  • 1. januar 45. pre n. e. Stupio je na snagu julijanski kalendar, kojim je Gaj Julije Cezar, prema savetima grčkog astronoma Sosigena, reformisao računanje vremena tako što je za početak godine odredio 1. januar umesto 1. marta. Papa Grgur XIII reformisao je taj kalendar 1582, što je najveći broj zemalja prihvatio, a julijanski kalendar zadržale su srpska, ruska i još neke pravoslavne crkve.
  • 8. januar 1324. Umro je Marko Polo, najpoznatiji evropski srednjovekovni istraživač. Godine 1271. krenuo je iz Venecije ka Dalekom istoku, a njegovi doživljaji, zabeleženi u delu Knjiga svetskih čudesa, podstakli su pomorce evropskih zemalja da krenu u potragu za morskim putevima ka Dalekom istoku.
  • 4. januar 1494. Odštampan je Oktoih prvoglasnik, prva srpska štampana knjiga.
  • 28. januar 1596. Umro je engleski gusar i moreplovac Fransis Drejk, prvi Englez koji je, od 1577. do 1580. godine, oplovio svet. Njegovi gusarski napadi na Špance bitno su doprineli engleskom pomorskom prestižu i kasnijem uspešnom zaposedanju kolonija, posebno u Severnoj Americi. Engleska kraljica Elizabeta I proglasila ga je vitezom 1581. godine.
  • 12. januar 1628. Rođen je francuski pisac Šarl Pero, autor zbirke bajki Vilinske priče, u kojoj su širom sveta poznate bajke CrvenkapaMačak u čizmamaPlavobradi i Uspavana lepotica.
  • 8. januar 1679. Francuski istraživač Rober Kavelije de la Sal otkrio je Nijagarine vodopade.
  • 18. januar 1689. Rođen je francuski politički mislilac Šarl Monteskje, vesnik Francuske revolucije. Razvio je teoriju o podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, koja je postala temelj modernih političkih koncepata.
  • 19. januar 1736. Rođen je škotski inženjer i fizičar Džejms Vat, pronalazač parne mašine (1765), što je omogućilo industrijsku revoluciju. Uveo je jedinicu za merenje snage koju je nazvao „konjska snaga”. Kasnije, njemu u čast, merna jedinica za snagu nazvana je „vat”.
  • 6. januar 1745. Rođen je francuski pronalazač Žak Etjen Mongolfje, koji je sa bratom Žozefom Mišelom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.
  • 17. januar 1773. Engleski moreplovac Džejms Kuk prvi je, brodom Rezolušn, prešao antarktički krug.
  • 18. januar 1778. Engleski moreplovac Džejms Kuk otkrio je Havaje, koje je nazvao Sendvička ostrva.
  • 19. januar 1813. Rođen je engleski inženjer Henri Besemer, koji je 1855. pronašao postupak prerade sirovog gvožđa u čelik.
  • 1. januar 1823. Rođen je mađarski pesnik i revolucionar Šandor Petefi, jedan od vođa nacionalnog pokreta 1848. godine. Smatra se najtalentovanijim i najboljim mađarskim lirskim pesnikom XIX veka. Snažno je uticao na južnoslovenske pesnike, posebno na Đuru Jakšića i Jovana Jovanovića Zmaja.
  • 30. januar 1835. Predsednik SAD Endrju Džekson preživeo je prvi atentat na šefa države u američkoj istoriji.
  • 29. januar 1860. Rođen je Anton Pavlovič Čehov, pripovedač i najznačajniji ruski dramski pisac. Izvršio je ogroman uticaj na svetsku literaturu, posebno dramu.
  • 1. januar 1863. Rođen je francuski istoričar i pedagog Pjer de Kuberten, inspirator i osnivač savremenih olimpijskih igara, koje su prvi put održane u Atini 1896. godine. Osnovao je Međunarodni olimpijski komitet, Olimpijski muzej i Olimpijski institut u Lozani.
  • 10. januar 1863. U Londonu je otvorena prva linija podzemne železnice na svetu.
  • 22. januar 1875. Rođen je američki filmski reditelj Dejvid V. Grifit, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca u epohi nemog filma. Zaslužan je za većinu fundamentalnih otkrića filmskog izraza, uključujući krupni plan, ritmičku prirodu montaže i kreativnu upotrebu veštačkog svetla. Poznatiji filmovi: NetrpeljivostBekstvoRađanje jedne nacijePad Vavilona.
  • 28. januar 1878. U Nju Hejvnu, SAD, puštena je u rad prva telefonska centrala, dve godine nakon što je Aleksandar Bel patentirao telefon.
  • 3. januar 1883. Rođen je britanski državnik Klement Ričard Atli, laburistički premijer od 1945. do 1951. godine. Njegova vlada sprovela je niz socijalnih reformi u posleratnoj Britaniji i priznala nezavisnost Indije 1947. i Burme 1948. godine.
  • 29. januar 1886. Nemački inženjer Karl Benc prikazao je svoju „kočiju bez konja”, prvi uspešan automobil na benzin, što je označilo početak automobilske industrije.
  • 19. januar 1919. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca zamenila je, u Srbiji i u Crnoj Gori, julijanski kalendar gregorijanskim, koji je u drugim delovima države već bio u upotrebi. Srpska pravoslavna crkva zadržala je julijanski kalendar.
  • 16. januar 1920. U SAD je stupio na snagu Zakon o prohibiciji, kojim je zabranjena proizvodnja i prodaja pića sa više od 0,5% alkohola.
  • 25. januar 1924. U francuskom gradu Šamoni počele su Prve zimske olimpijske igre.
  • 1. januar 1925. Norveški glavni grad Kristijanija preimenovan je u Oslo.
  • 8. januar 1935. Rođen je američki muzičar Elvis Aron Prisli, „kralj roka”, izuzetno popularan pedesetih i šezdesetih godina XX veka. Prodao je više od 150 000 000 ploča i igrao u dvadesetak filmova.
  • 21. januar 1954. SAD su porinule Nautilus, prvu podmornicu na atomski pogon.
  • 31. januar 1958. Iz baze Kejp Kanaveral na Floridi lansiran je prvi američki veštački satelit, „Eksplorer I”.
  • 2. januar 1959. Lansiran je prvi kosmički brod ka Mesecu, sovjetska „Luna I”, bez ljudske posade.
  • 24. januar 1972. Japanski vojnik Sjoiči Jokoi otkriven je na pacifičkom ostrvu Guam, gde se 27 godina skrivao u džungli uveren da Drugi svetski rat i dalje traje.
  • 26. januar 1972. Iznad Čehoslovačke je, posle eksplozije podmetnute bombe, pao avion JAT-a DC-9, na liniji Kopenhagen–Beograd. Poginulo je 27 putnika i članova posade, a pad sa 10 000 metara preživela je jedino stjuardesa Vesna Vulović.
  • 19. januar 1983. U Boliviji, gde se skrivao 32 godine, uhapšen je nemački ratni zločinac Klaus Barbi, zloglasni šef Gestapoa u Lionu za vreme Drugog svetskog rata, poznat po nadimku Kasapin iz Liona. U Francuskoj je 1987. osuđen na doživotnu robiju.
  • 1. januar 1993. Češka i Slovačka su ponovo postale samostalne države, čime je prestala da postoji Čehoslovačka.
  • 1. januar 1999. Zvanično je puštena u promet jedinstvena evropska valuta evro, a zamena nacionalnih valuta u dvanaest zemalja EU počela je 1. januara 2002. godine.