Dogodilo se – novembar

 

  • 16. novembar 1095. Na crkvenom saboru u Klermonu, Francuska, papa Urban II pozvao je crkvene velikodostojnike i svetovne vladare na verski rat protiv turskog plemena Seldžuka, koje je zauzelo Svetu zemlju u Palestini. Time je počela epoha krstaških ratova.
  • 22. novembar 1497. Tražeći morski put u Indiju, Portugalac Vasko da Gama postao je prvi moreplovac koji je oplovio Rt dobre nade, na krajnjem jugu Afrike.
  • 16. novembar 1532. Španski osvajač Fransisko Pizaro zauzeo je sa samo 200 vojnika grad Kahamarku u Peruu i pogubio cara Inka Atahualpu, iako je za njega bila isplaćena velika otkupnina.
  • 24. novembar 1642. Holandski moreplovac Abel Janson Tasman otkrio je ostrvo južno od Australije i nazvao ga Van Dimenova zemlja, koje je kasnije njemu u čast nazvano Tasmanija.
  • 8. novembar 1656. Rođen je engleski astronom i geofizičar Edmond Halej. Bio je direktor Griničke opservatorije i kraljevski astronom. Napravio je prvu meteorološku kartu i izradio prvi katalog sjajnih zvezda južnog neba. Halej je 1705. dokazao da su komete viđene 1531, 1607. i 1682. godine zapravo ista kometa koja se periodično pojavljuje. Njemu u čast to svemirsko telo nazvano je Halejeva kometa.
  • 15. novembar 1738. Rođen je engleski astronom nemačkog porekla Vilhelm Heršel. Otkrio je 1781. planetu Uran, što mu je obezbedilo članstvo, a potom i položaj predsednika u Londonskom kraljevskom društvu.
  • 10. novembar 1759. Rođen je Fridrih Šiler, nemački književnik, filozof, istoričar i teoretičar umetnosti. Veliku slavu stekao je dramama RazbojniciDon Karlos i Vilhelm Tel, koje su i danas na repertoarima svetskih pozorišta.
  • 2. novembar 1785. Londonski proizvođač kočija Lionel Lukin patentirao je čamac za spasavanje.
  • 18. novembar 1786. Rođen je nemački kompozitor i pijanista Karl Marija fon Veber, tvorac nemačke romantične opere.
  • 8. novembar 1793. Prvi put je za javnost otvoren Luvr, dvorac francuskih kraljeva od 1204, koji je odlukom revolucionarne vlade 1791. pretvoren u muzej.
  • 17. novembar 1800. Kongres SAD sastao se prvi put u novoj prestonici Vašingtonu, a predsednik Džon Adams postao je prvi stanar zvanične rezidencije predsednika SAD, kasnije nazvane Bela kuća.
  • 4. novembar 1814. Proglašen je norveški ustav kojim je ta zemlja postala nezavisna Kraljevina Norveška, vezana za Švedsku personalnom unijom.
  • 6. novembar 1814. Rođen je belgijski proizvođač duvačkih instrumenata Adolf Saks, koji je 1840. izumeo muzički instrument nazvan po njemu saksofon.
  • 9. novembar 1818. Rođen je ruski pisac Ivan Sergejevič Turgenjev, jedan od najznačajnijih predstavnika ruskog realizma. Prvi je ruski pisac čija su dela prodrla na Zapad.
  • 14. novembar 1840. Rođen je francuski slikar Klod Mone, jedan od osnivača impresionizma. Po njegovoj slici Impresija, izlazak sunca (1872) naziv je dobio ceo slikarski pravac, čiji je on najdosledniji i najuticajniji predstavnik.
  • 27. novembar 1846. Rođen je srpski pisac Jovan Grčić Milenko, sledbenik Branka Radičevića, romantičarski pesnik poznat kao „fruškogorski slavuj”. Sebi je dodao ime Milenko, po devojci Mileni u koju je bio zaljubljen. Umro je u dvadeset devetoj godini od tuberkuloze.
  • 17. novembar 1855. Škotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston otkrio je vodopade na reci Zambezi, nazvane po engleskoj kraljici – Viktorijini vodopadi.
  • 6. novembar 1861. Rođen je kanadski trener Džejms Nejsmit, koji je 1891. izmislio košarku, kao dopunski sport za igrače američkog fudbala. Košarka je u Evropu stigla preko američkih vojnika.
  • 14. novembar 1863. Rođen je belgijski hemičar Leo Bakeland, koji je postupkom kondenzacije formaldehida i fenola pronašao čvrstu plastičnu masu – bakelit.
  • 30. novembar 1872. U Glazgovu je odigrana prva fudbalska utakmica dveju reprezentacija, Engleske i Škotske. Meč je završen bez golova.
  • 20. novembar 1873. Dva grada na desnoj i levoj obali Dunava, Budim i Pešta, spojeni su u jedan i formirana je mađarska prestonica Budimpešta.
  • 27. novembar 1879. Francuska skupština premeštena je iz Versaja u Pariz.
  • 4. novembar 1890. U Londonu je otvorena prva linija podzemne električne železnice na svetu.
  • 3. novembar 1903. Kolumbijska provincija Panama se, posle pobune koju su inscenirale SAD, odvojila od Kolumbije i proglasila nezavisnost. Kad je odlučeno da se konačno završi Panamski kanal, Amerika je režirala pobunu kako bi jeftinije došla do njegove zone.
  • 28. novembar 1905. Irski nacionalista Artur Grifit osnovao je u Dablinu partiju Šin Fejn, čiji je glavni zadatak bila borba za osamostaljenje Irske od Velike Britanije.
  • 28. novembar 1907. Rođen je italijanski književnik i novinar Alberto Moravija, jedan od najpoznatijih pisaca savremene italijanske književnosti. Pisao je romane, pozorišne komade, priče, eseje, putopise, filmsku i pozorišnu kritiku. Slavu je stekao delima o moralnoj degeneraciji italijanske buržoazije.
  • 7. novembar 1917. Pod vođstvom Vladimira Lenjina, lidera boljševika, u Petrogradu je počela Oktobarska revolucija i srušena privremena ruska vlada Aleksandra Kerenskog.
  • 3. novembar 1918. Predstavnici austrougarske vojske potpisali su kapitulaciju u Prvom svetskom ratu, što je bio poslednji državni akt 700-godišnje Habzburške monarhije.
  • 11. novembar 1918. Potpisivanjem kapitulacije Nemačke u železničkom vagonu u francuskom mestu Kompjenj okončan je Prvi svetski rat, u kojem je učestvovalo 36 država, a život je izgubilo oko 10 000 000 ljudi.
  • 4. novembar 1922. U Dolini kraljeva kod Luksora, Egipat, engleski arheolog Hauard Karter otkrio je grob faraona Tutankamona.
  • 15. novembar 1923. Inflacija u Nemačkoj dostigla je vrhunac – osam milijardi maraka za jedan američki dolar.
  • 1. novembar 1928. U Turskoj je arapsko pismo zamenjeno latinicom, što je bio deo prozapadnih reformi osnivača moderne Turske Kemala Ataturka.
  • 18. novembar 1928. Diznijev crtani film „Parobrod Vili” (Steamboat Willie), prvi animirani film u kojem se pojavio Miki Maus, prikazan je u njujorškom bioskopu Koloni teatar. To je ujedno bio i prvi potpuno sinhronizovan zvučni crtani film (dijalog, muzika i zvučni efekti).
  • 9. novembar 1938. Nacisti su otpočeli pogrom Jevreja u Kristalnoj noći. Ubijen je neutvrđen broj ljudi i spaljeno stotine sinagoga i više od 7000 jevrejskih prodavnica i kuća. U znak sećanja na taj dan, 9. novembar se obeležava kao Međunarodni dan borbe protiv fašizma i antisemitizma.
  • 26. novembar 1942. U Bihaću je, tokom Drugog svetskog rata, osnovano Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije – AVNOJ.
  • 29. novembar 1945. Zvanično je proglašena Federativna Narodna Republika Jugoslavija, što je označilo kraj monarhističkog uređenja u Jugoslaviji.
  • 4. novembar 1946. Osnovan je UNESKO, organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu.
  • 1. novembar 1952. SAD su na Maršalskim ostrvima izvršile probu prve hidrogenske bombe.
  • 11. novembar 1952. U Los Anđelesu, Džon Mulin i Vejn Džonson prikazali su prvi put svoj izum – video-rikorder.
  • 3. novembar 1957. Sovjetski Savez je lansirao prvi veštački satelit sa živim bićem, „Sputnjik II”, u kojem se nalazila keruša Lajka.
  • 22. novembar 1963. U Dalasu, Teksas, ubijen je Džon F. Kenedi, 35. predsednik SAD. Za atentat je osumnjičen Li Harvi Osvald, koga je dva dana kasnije u policijskoj stanici ubio Džek Rubi.
  • 25. novembar 1970. Japanski pisac Jukio Mišima počinio je javno ritualno samoubistvo (harakiri) u znak protesta protiv „vesternizacije” Japana.
  • 18. novembar 1978. Miki Maus je, povodom svoje 50-godišnjice, postao prvi lik iz crtanog filma koji je dobio zvezdu na holivudskom Bulevaru slavnih.
  • 9. novembar 1989. Počelo je rušenje Berlinskog zida, koji je 28 godina bio simbol podele Evrope posle Drugog svetskog rata i ideološko-političke i vojne konfrontacije Istoka i Zapada.
  • 19. novembar 1990. Posle potpisivanja sporazuma o konvencionalnim snagama u Evropi i o uništavanju dela naoružanja, lideri NATO-a i Varšavskog pakta objavili su da je okončan hladni rat između dva vojna bloka.