Dogodilo se – mart

 

  • 12. mart 641. Kineska princeza Ven Čeng udala se za vladara Tibeta, na osnovu čega je kasnije Kina polagala pravo na suverenitet nad tom teritorijom.
  • 30. mart 1282. U pobuni Sicilijanaca protiv francuske vlasti dignut je ustanak pod nazivom Vespri siciliani („Sicilijanska večernja”), sa geslom Morte alla Francia Italia anela („Smrt Francuskoj od Italije”). Prema legendi, od početnih slova toga gesla nastao je čuveni naziv za italijansko udruženje kriminalaca – mafia.
  • 22. mart 1312. Vatikan je raspustio monaški viteški red Templara, osnovan 1118. radi zaštite Hristovog groba.
  • 6. mart 1619. Rođen je francuski pisac Sirano de Beržerak, poznat po delu Drugi svet, u kojem je spojio političku satiru i naučnu fantastiku. Edmon Rostan ga je uzeo za glavnog junaka svoje popularne komedije Sirano de Beržerak.
  • 4. mart 1678. Rođen je italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Vivaldi, jedan od najznačajnijih predstavnika baroka i prethodnika novog doba klasike. Iz njegovog obimnog stvaralačkog opusa najčuvenije je delo za violinu i orkestar Četiri godišnja doba.
  • 11. mart 1702. U Londonu su objavljene prve novine na engleskom jeziku – The Daily Courant.
  • 16. mart 1751. Rođen je američki državnik Džejms Medison, „otac” američkog ustava i četvrti predsednik SAD (1809–1817).
  • 16. mart 1789. Rođen je nemački fizičar Georg Simon Om, koji je otkrio odnos struje elektromotorne sile i otpora u električnom kolu, nazvan Omov zakon. Dao je znatan doprinos akustici, optici kristala i matematici.
  • 22. mart 1794. Kongres SAD usvojio je zakon kojim je američkim brodovima zabranjen prevoz robova iz Afrike u Ameriku.
  • 4. mart 1801. Tomas Džeferson je postao prvi predsednik SAD inaugurisan u novom glavnom gradu Vašingtonu.
  • 14. mart 1804. Rođen je austrijski kompozitor Johan Štraus Stariji, koji je bečkom valceru dao klasičan oblik i znatno doprineo njegovoj popularizaciji.
  • 19. mart 1813. Rođen je škotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, koji je 1855. otkrio vodopade na reci Zambezi, nazvane po engleskoj kraljici – Viktorijini vodopadi.
  • 28. mart 1824. Rođen je Branko Radičević, romantičarski lirski pesnik mladosti, ljubavi i patriotskog zanosa. Kao oduševljeni pristalica jezičke reforme Vuka Karadžića, prvi je počeo da peva na narodnom jeziku i u duhu srpske narodne poezije. Pesme su mu pune vedrine, vitalnosti i uživanja u prirodi.
  • 20. mart 1828. Rođen je norveški pisac Henrik Ibsen, jedan od najvećih u istoriji drame. Njegova dela bespoštedno kritikuju građansko društvo, koje počiva na neiskrenosti.
  • 9. mart 1831. Francuski kralj Luj Filip osnovao je Legiju stranaca, sa sedištem u Alžiru.
  • 12. mart 1832. Rođen je engleski kapetan Čarls Kaningem Bojkot, protiv kojeg je 1880. godine, dok je upravljao imanjem jednog lorda u Irskoj, primenjen nenasilan otpor odbijanjem saradnje. Takav vid otpora kasnije je, po njegovom prezimenu, nazvan „bojkot”.
  • 17. mart 1834. Rođen je nemački inženjer Gotlib Vilhelm Dajmler, koji je 1883. konstruisao prvi automobilski benzinski motor, koji je omogućavao brzinu vozila od 18 km/h. Osnovao je 1890. kompaniju Daimler motoren-gezelsaft, koja se 1926. ujedinila sa fabrikom Karla Benca u kompaniju Daimler-Benz, proizvođača prestižnih automobila mercedes.
  • 11. mart 1851. U Veneciji je prvi put izvedena Verdijeva opera Rigoleto.
  • 15. mart 1867. Bečki dvor je, zbog stalne krize koja je potresala Austriju od revolucionarne 1848. godine, odustao od unitarne države i od tada se Austrijsko carstvo pretvara u Austrougarsku.
  • 30. mart 1867. SAD su od Rusije kupile Aljasku za 7 200 000 dolara. Amerika je formalno preuzela suverenitet nad Aljaskom 18. oktobra iste godine.
  • 12. mart 1868. Sa pravopisa Vuka Karadžića skinuta je zabrana. Rešenje o tome potpisao je, na osnovu odluke kneza Mihaila Obrenovića, ministar prosvete Dimitrije Crnobarac, bečki i pariski doktor nauka.
  • 28. mart 1868. Rođen je ruski pisac Aleksej Maksimovič Peškov, poznat kao Maksim Gorki, utemeljivač socijalističkog realizma.
  • 18. mart 1871. Građani Pariza podigli su revoluciju, poznatu kao Pariska komuna, koja je ugušena krajem maja iste godine.
  • 1. mart 1872. U planinskom području Jelouston u Montani, SAD, osnovan je prvi nacionalni park na svetu.
  • 7. mart 1876. Američkom pronalazaču Aleksanderu Grejemu Belu priznat je patent za pronalazak telefona. Istog dana prvi razgovor telefonom obavili su Bel i njegov saradnik Votson.
  • 31. mart 1889. Na Marsovim poljima, pored reke Sene, otvorena je Ajfelova kula, tada najviša građevina na svetu. Kulu visoku 300 metara (2000. godine na Ajfelovu kulu postavljena je televizijska antena visine 24 metra, pa je njena ukupna visina 324 metra), sagrađenu povodom Svetske izložbe u Parizu, konstruisao je francuski inženjer Aleksandar Gistav Ajfel.
  • 26. mart 1893. Rođen je italijanski političar Palmiro Toljati, jedan od osnivača Komunističke partije Italije 1921. i njen generalni sekretar od 1927. do 1964. godine. Koncepcijom „italijanskog puta u socijalizam” radikalno je raskinuo sa staljinističkom verzijom socijalizma.
  • 5. mart 1910. Rođen je Momofuku Ando, japanski „kralj rezanaca”, izumitelj instant rezanaca, koji su bili hrana astronautima u svemiru. Osnovao je 1948. fabriku Nissin foods, koja je 1958. prva proizvela rezance u vrećici.
  • 22. mart 1919. Prva međunarodna avionska linija uspostavljena je između Pariza i Brisela.
  • 28. mart 1930. Turski glavni grad Angora preimenovan je u Ankara. Do Kemala Ataturka, Turska prestonica bio je Istanbul.
  • 3. mart 1931. Pesma Fransisa Skota Kija Zastava posuta zvezdama proglašena je himnom SAD.
  • 28. mart 1939. Predajom Madrida snagama generala Fransiska Franka, potom dugogodišnjeg diktatora Španije, španska republika je doživela slom.
  • 26. mart 1945. Posle teških borbi, američke trupe su u Drugom svetskom ratu osvojile malo pacifičko ostrvo Ivo Džima, strateški važno za bombarderske napade na Japan.
  • 5. mart 1946. Britanski premijer Vinston Čerčil održao je u Fultonu, SAD, čuveni govor u kojem je prvi put upotrebljen termin „gvozdena zavesa”.
  • 2. mart 1949. Američki kapetan Džejms Galaher, posle leta avionom B-50 od 37 742 km, spustio se u bazu Fort Vort u Teksasu, okončavši prvi let oko Zemlje bez spuštanja.
  • 21. mart 1963. Transferom poslednjih 27 zatvorenika zatvoren je Alkatraz, po maksimalnoj bezbednosti čuveni zatvor u zalivu San Franciska, u kojem je nekad bio zatvoren gangster Al Kapone.
  • 18. mart 1965. Sovjetski kosmonaut Aleksej Leonov izašao je iz vasionskog broda „Vashod 2” i postao prvi čovek koji je „šetao” svemirom.
  • 27. mart 1968. U avionskoj nesreći poginuo je ruski kosmonaut Jurij Aleksejević Gagarin, prvi čovek koji je, 1961. godine, obleteo Zemlju.
  • 10. mart 1974. Japanski poručnik Hiro Onade predao se filipinskim vlastima posle 29 godina skrivanja u džungli, objasnivši da nije dobio naređenje o povlačenju i da nije znao da je završen rat između SAD i Japana.
  • 30. mart 1981. Predsednika SAD Ronalda Regana ranio je u Vašingtonu atentator Džon Hinkli.
  • 27. mart 1983. U Srbiji je prvi put uvedeno letnje računanje vremena.