Antiteza (kontrast)

 

Antiteza je stilska figura koja se sastoji u poređenju po suprotnosti. Pojave i predmeti dovode se u vezu pomoću suprotnih osobina i tako se uzajamno pojačava značenje i jednog i drugog pojma. Zasniva se na poznatom postupku u slikarstvu – slaganje crne i bele boje. Naziv potiče od grčke reči antíthesis, što znači „suprotnost”, odnosno od italijanskog contrasto, što znači „odudaranje, oprečnost”.

Antiteza predstavlja vrlo snažnu i osećajnu stilsku figuru kojom se postiže konkretizacija pesničke slike i izazivaju jaki utisci. Pojedinosti u pesničkoj slici su konkretne, kontrastne, suprotne, svaka od njih je ponaosob lepa i izrazito deluje, ali je jedna važnija. One stoje jedna pored druge, ali se želi istaći samo jedna od njih. Važnije pojedinosti su, po pravilu, lepše i milije, a prednost određene pojedinosti zavisi od stava pisca.

Antiteza je suprotna poređenju, a bliska slovenskoj antitezi. Nalazimo je u mnogim našim poslovicama i izrekama, kao i u štampi, televizijskim i radio emisijama.

 

Primeri:

1. Iz narodne epske pesme Ženidba kralja Vukašina:

„Al’ da vidiš čuda velikoga:

Što Momčilu bilo do koljena,

Vukašinu po zemlji se vuče;

Što Momčilu taman kalpak bio,

Vukašinu na ramena pada;

Što Momčilu taman čizma bila,

Tu Vukašin obje noge meće;

Što Momčilu zlatan prsten bio,

Tu Vukašin tri prsta zavlači;

Što Momčilu taman sablja bila,

Vukašinu s aršin zemljom vuče;

Što Momčilu taman džeba bila,

Kralj se pod njom ni dignut ne može.”

2. Narodne izreke:

• Tresla se gora, rodio se miš.

• Na jeziku med, a na srcu jed.