Muze

 

Devet Zevsovih i Mnemosininih kćerki: Polihimnija (Bogata himnama), Klio (Ona koja slavi), Melpomena (Pevačica), Talija (Svečana), Uranija (Nebeska), Erato (Ona koja izaziva čežnju), Terpsihora (Igračica), Euterpa (Ona koja razgaljuje) i Kaliopa (Lepoglasna). Rođene su nedaleko od vrha Olimpa. Tu, kraj dvorova Harita i Himerosa, one su imale divnu palatu i mesto za igru; odatle su odlazile ocu na Olimp, uz pesmu od koje se orila cela zemlja. I u Beotiji, na vrhu Helikona, Muze su igrale oko Zevsovog žrtvenika i svoja nežna tela kupale u vodama Permesa, Hipokrene i Olmeja. Njihova pesma u slavu Zevsa i ostalih bogova ne prestaje ni noću.

Muze prilaze i ljudima da im objave prave istine, ali i mnoge laži slične istini. One pesnicima ulivaju božansku pesmu da slave budućnost i prošlost, pogled zadržavaju i na ponekom kralju, a po njegovom jeziku nakapaju slatku rosu da bi mu sa usana tekle medene reči. Srećan je svaki onaj koga Muze zavole, jer tada izgovara najlepše besede i sposoban je da peva o slavi drevnih junaka i blaženim olimpskim bogovima. Najčuveniji mitski pevači sinovi su pojedinih Muza (Orfej, Lin).

 

muze slika

 

Pripoveda se da su Muze Harmonijine, Apolonove ili Uranove i Gejine kćerke. Prema beotskom mitu, najpre su bile tri Muze: Meleta (Vežba), Mnema (Pamćenje) i Aoida (Pevanje). Aloadi, braća Ot i Efijalt, prvi su na Helikonu prineli žrtve trima Muzama, i one su tu poštovane sve dok jedan Makedonac, po imenu Pijer, nije došao do Helikona i uveo kult devet Muza. Neki kažu da je Pijer imao devet kćerki, devet lažnih Muza (Pijeride), koje su se takmičile sa pravima.

Muze pevaju uz Apolonovu svirku i razgaljuju srca bogova na Olimpu. Svojom pesmom oduševljavaju goste na Kadmovoj i Harmonijinoj svadbi, kao i na Pelejevom i Tetidinom venčanju. Prisustvovale su i Ahilovom pogrebu. Osim na Helikonu, Muze često borave u Pijeriji i na podnožju Parnasa, kraj izvora Kastalije. Tu ih u pesmi i igri predvodi Apolon, a u zimskim mesecima pridružuju se i Dionisu.

Muze strogo kažnjavaju one koji se drznu da se sa njima takmiče u pevanju. Tako su Pijeride, posle takmičenja sa Muzama, pretvorene u ptice, sirene su ostale bez perja, a pevač Tamirij je izgubio vid i dar pevanja.

Sa usana Muza neprekidno teče božanska pesma i one nadahnjuju pesnike i pevače da stvaraju dela koja otklanjaju tugu i brige. Pesnik se obraća Muzama da mu daju nadahnuće i besmrtnost, a filozofi ih mole za dobre ideje. Tek kasnije je za svaku od Muza vezana određena stvaralačka delatnost i pridodati su im odgovarajući atributi. Tako Erato, sa žičanim instrumentom u rukama, postaje muza lirske poezije, posebno ljubavnog pesništva; Euterpa, muza sviranja na fruli, prikazana je sa dvojnicama; Kaliopa, sa svitkom i pisaljkom, nadahnjuje epsko pesništvo i nauku, a Klio, sa poluotvorenom knjigom u rukama, postaje muza istorije. Melpomena, muza pevanja i tragedije, drži u ruci tragičnu masku, Heraklovu batinu i venac od vinove loze. Polihimnija, muza himni, predstavljena je bez atributa, uvek zamišljena i ozbiljna; muza igre Terpsihora prikazana je sa lirom ili plektronom; Talija, muza komedije, okarakterisana je komičnom maskom, vencem od bršljana i krivim štapom, a Uranija, muza astronomije, prikazana je sa globusom.

 

muze slika1

 

Muze – božanska bića koja poučavaju i pomažu pesnike, muzičare, igrače i mislioce – prvobitno su nimfe izvora i potoka, ali su s vremenom postale božanstva pesme i poetske inspiracije jer se verovalo da tekuća voda daje proročko nadahnuće, odnosno da iz proricanja nastaje poezija. Muze su najpre poštovane u Pijeriji i Beotiji; Pijerija je i domovina čuvenih tračkih pesnika i pevača, kao što su Orfej, Lin, Tamirij i Muzaj, a tu su i muze povezane sa Dionisovim kultom. U svetilištu Muza na Helikonu priređivane su svake pete godine velike svečanosti, sa muzičkim takmičenjima (Muzeja). Kult Muza je vezan za sva mesta gde se neguju nauka i umetnost – za škole, gimnazije i filozofske krugove. Na tim mestima su postavljane statue Muzama.

U likovnoj umetnosti Muze su predstavljane na vazama crnofiguralnog i crvenofiguralnog stila, ali se tek od helenističke epohe prikazuju i u monumentalnoj umetnosti. Poznat je reljef iz Mantineje (oko 330. do 320. godine stare ere) i grupa Muza koja je možda rad skulptora Filiska sa Rodosa (III vek stare ere). Arhelaj iz Prijene prikazao je Homerovu apoteozu u u prisustvu Muza (oko 125. godine stare ere). Poznat je veći broj rimskih sarkofaga sa predstavama Muza, a u poznoj antici Muze su predstavljane uz pojedine filozofe na diptisima od slonovače.